نیروگاه هستهای زاپوریژیا، بزرگترین نیروگاه هستهای اروپا، یکی از اصلیترین و حساسترین موضوعات اختلافی در تلاشها برای پایان جنگ اوکراین است.
این نیروگاه از ماه مارچ ۲۰۲۲ تحت کنترول روسیه قرار دارد، اما اوکراین و بخش بزرگی از جامعۀ جهانی آن را متعلق به اوکراین میدانند. در گفتوگوهای اخیر میان ولودیمیر زلنسکی و دونالد ترامپ، پیشرفت روشنی درباره سرنوشت این نیروگاه اعلام نشد.
وضعیت کنونی نیروگاه
نیروگاه زاپوریژیا در حال حاضر برق تولید نمیکند و برای خنک نگهداشتن مواد هستهای به برق خارجی وابسته است. در جریان جنگ، خطوط برق آن بارها قطع شده و نیروگاه ناچار به استفاده از جنراتورهای اضطراری شده است؛ وضعیتی که خطرات ایمنی جدی بههمراه دارد.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی بارها هشدار داده که ادامه درگیریهای نظامی در اطراف نیروگاه، ایمنی هستهای را بهشدت تهدید میکند.
دیدگاه روسیه
روسیه میگوید قصد دارد نیروگاه را دوباره راهاندازی کند و حتی احتمال داده برق تولیدی آن به بخشهایی از جنوب روسیه یا مناطق تحت کنترول خود در اوکراین منتقل شود. مقامهای روس اعلام کردهاند در صورت پایان جنگ، راهاندازی نیروگاه ممکن است از سال ۲۰۲۷ آغاز شود.
دیدگاه اوکراین
اوکراین بهشدت با هرگونه بهرهبرداری روسیه از نیروگاه مخالفت میکند و میگوید این اقدام غیرقانونی و خطرناک است. کییف با کمبود شدید برق روبهرو است و بازگشت نیروگاه میتواند بخش بزرگی از نیاز انرژی کشور را تأمین کند، اما مقامهای اوکراینی میگویند وضعیت فنی واقعی نیروگاه نامشخص است و بازسازی آن سالها زمان خواهد برد.
چالش بزرگ آب و خنکسازی
پس از تخریب بند کاخوفکا در سال ۲۰۲۳، منابع آب لازم برای خنکسازی راکتورها بهشدت کاهش یافته است. کاهش سطح آب میتواند خطر داغشدن سوخت هستهای و بروز حادثۀ اتمی را افزایش دهد. بهگفتۀ مقامهای اوکراینی، آب موجود شاید تنها برای کار یک یا دو راکتور کافی باشد.
جمعبندی
نیروگاه زاپوریژیا نهتنها یک مسئلۀ انرژی، بلکه یک خطر بالقوه ایمنی برای کل منطقه است. تا زمانی که جنگ ادامه دارد و کنترول آن روشن نشود، این نیروگاه یکی از پیچیدهترین گرههای هر طرح صلح باقی خواهد ماند.
