محمد ظاهر اغبر، زادۀ ۱۹۶۴ در ولایت ننگرهار، از چهره‌های نام‌آشنای نظامی، ورزشی و دیپلماتیک افغانستان است؛ مردی که در سه عرصۀ متفاوت — امنیت، ورزش و دیپلماسی — تا بلندترین کرسی‌ها بالا رفت و در هر سه عرصه، نامش با مدیریت توانمند، نظم و پایداری گره خورد. او امروز سفیر افغانستان در تاجیکستان است و سفارت زیر مدیریت او در دوشنبه به «افغانستان کوچک» شهرت یافته و عملاً به یک مجموعۀ فرهنگی زنده بدل شده است؛ خانه‌یی باز برای هزاران مهاجر و پناهجوی کشور و کانون گردهمایی‌های فرهنگی آنان.
در سال‌های دشوار مقاومت، اغبر از نزدیکان بسیار صمیمی و معتمدان احمدشاه مسعود، قهرمان ملی کشور، بود و ریاست استخبارات جبهه را بر عهده داشت؛ مسعود پیوسته بر نخبه‌گرایی، سپردن کار به اهل کار و پرورش کادرهای جوان تأکید داشت و مکتب مدیریتش بر همین سه ستون استوار بود — مکتبی که اغبر در تمام مدیریت‌های بعدی‌اش نیز به آن وفادار ماند. عملیات‌های مهمی علیه طا‌لبـ‌ـان زیر نظر او انجام شد و در روز ترور مسعود، ۹ سپتامبر ۲۰۰۱، در کنار او حضور داشت. مسعود که خود شطرنج و فوتبال دوست می‌داشت، اغبر را — که بازیکن هندبال بود — از معدود فرماندهانی می‌دانست که اجازه داشت در گرماگرم جنگ نیز ورزش را ادامه دهد؛ نشانه‌یی از اعتماد و شناخت ژرفی که میان آن دو برقرار بود.
پس از ۲۰۰۱، او در ساختار امنیتی جمهوری اسلامی افغانستان مسئولیت‌های بلندپایه گرفت و پله‌پله تا ریاست عمومی پولیس ملی کشور بالا رفت و با درجۀ دگرجنرالی، بلندترین درجۀ حرفه‌یی یک افسر پولیس، از خدمت نظامی بازنشسته شد. تجربه و اعتبار او چنان بود که بعدها نیز در مقام مشاور امنیتی داکتر عبدالله عبدالله به خدمت ادامه داد.
فصل درخشان دیگر زندگی او ورزش است. اغبر خود ورزشکار است و از سلامت و آمادگی جسمی برخوردار است؛ چیزی که در سیمای پرانرژی و حضور همیشگی‌اش در میدان‌های خدمت به‌خوبی دیده می‌شود. او دو دوره رئیس کمیتۀ ملی المپیک افغانستان بود (۲۰۰۹ تا ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸) و در دورهٔ مدیریت او ورزش افغانستان جانی تازه گرفت: در بازی‌های المپیک لندن ۲۰۱۲، روح‌الله نیکپی در تکواندو مدال برنز گرفت و نام افغانستان را در جدول مدال‌های المپیک نشاند؛ کاروان ورزشی کشور در بازی‌های جنوب آسیا ۲۰۱۶ در گواهاتی هند زیر نظر او حاضر شد؛ و ورزشگاه المپیک کابل — همان میدانی که در دورۀ طا‌لبـ‌ـان محل اعدام انسان‌ها بود — با چمن معیاری بدل به میدان صلح و بازی شد. سخن خود او در آن روزها گویای نگاهش بود: جایی که زمانی در آن اعدام می‌کردند، اکنون به مکانی برای صلح بدل شده است. او از پشتیبانان ورزش زنان نیز بود و در ۲۰۱۲ از تیم بسکتبال زنان افغانستان تقدیر کرد.
در عرصۀ دیپلماسی، اغبر در ۲۰۱۸ سرکنسول افغانستان در آلمان شد و در ۲۰ فبروری ۲۰۲۰ استوارنامه‌اش را به‌مثابۀ سفیر افغانستان در تاجیکستان تقدیم کرد. آزمون بزرگ او اما در اگست ۲۰۲۱ فرا رسید: هنگامی که کابل سقوط کرد و بسیاری از نمایندگی‌ها فروپاشیدند، او سفارت را به طا‌لبـ‌ـان نسپرد، از مشروعیت آنان سر باز زد و اعلام کرد که حتی بدون معاش نیز به کارش ادامه می‌دهد. او در کنار جبهۀ مقاومت ملی و امرالله صالح ایستاد و عنوان معاون اول رئیس‌جمهور سرپرست افغانستان به او داده شد.
از آن روز تا امروز، سفارت دوشنبه زیر مدیریت او بی‌وقفه کار کرده است: خدمات قنسولی برای هزاران شهروند مهاجر، برنامه‌های فرهنگی پیوسته، و رایزنی خستگی‌ناپذیر برای گشودن درهای مکتب به روی کودکان مهاجر؛ تلاشی که خود او در سخنرانی‌اش در سی‌وپنجمین سالگرد استقلال تاجیکستان از آن یاد کرد و از وزارت خارجۀ آن کشور سپاس گفت. این سفارت در این سال‌ها میزبان مراسم فرهنگی پی‌درپی بوده است — از بزرگداشت‌های ادبی و شب‌های شعر تا تقدیم آثار هنری جوانان؛ چنان‌که در یکی از همین مراسم، هنرمند جوان تاجیک بهزاد مسعود نگاره‌هایی از قهرمان ملی و از خود سفیر را به سفارت پیشکش کرد و سفارت در برابر، «حماسۀ پنجشیر» خلیل‌الله خلیلی را به او هدیه داد. به این معنا، سفارت دوشنبه امروز تنها یک نمایندگی سیاسی نیست؛ مجموعۀ فرهنگی‌یی است که زبان، ادبیات، هنر و حافظۀ جمعی یک ملت را در غربت زنده نگه می‌دارد. خود سفیر نیز عاشق شعر و ادبیات است و صدها بیت از شعر فارسی را در حافظه دارد؛ و در میان کارکنان و مراجعان سفارت به شدت محبوب است — محبتی که بازتاب همان گرمی و مردمداری اوست. او در این سال‌ها پیشنهادهای مکرر طا‌لبـ‌ـان برای دیدار و همکاری را رد کرده و گفته است گروهی که مشروعیت ملی و بین‌المللی ندارد، طرف گفت‌وگوی شرافتمندانه نیست؛ هم‌زمان، همواره از گفت‌وگوی واقعی، حکومت فراگیر و وحدت ملی مردم افغانستان سخن گفته است. از لحاظ سیاسی، او در تمام این سال‌ها در خط اعتدال قرار داشته است؛ خطی که نه به افراط می‌گراید و نه به انزوا، و راه نجات کشور را در گفت‌وگو و همدلی همۀ مردم آن می‌جوید.
سه دهه خدمت در سه میدان دشوار، و ایستادگی در روزی که بسیاری کرسی‌ها خالی شد، از جنرال ظاهر اغبر چهره‌یی ساخته است که نامش برای بسیاری از مردم کشور با وفاداری، مدیریت و افتخار همراه است؛ سفارت دوشنبه امروز از معدود نمایندگی‌های افغانستان است که پرچم جمهوری را همچنان برافراشته نگه داشته است — و این، بیش از هر چیز، ثمرۀ مدیریت و پایداری اوست.
