کتاب «دوسیه‌های افغانستان» خاطرات شاهزاده ترکی الفیصل، رئیس استخبارات عربستان سعودی از ۱۹۷۷ تا ۲۰۰۱ و پسر ملک فیصل، از منابع دست‌اول مهم برای شناخت نقش ریاض در افغانستان است؛ این کتاب در ۲۰۲۱ نشر شد و فصل نخست آن «تهاجم ـ و پاسخ» نام دارد. فردوس کاوش در نوشته‌یی تازه، صفحهٔ پنجم همین فصل را به‌صورت نقل به مضمون بازگو کرده است؛ صفحه‌یی که یکی از گویاترین خاطره‌های دیپلوماتیک آن دوره را در خود دارد.
به روایت ترکی الفیصل، محمد داوودخان که در ۱۹۷۳ با کودتا قدرت را گرفته و ظاهر شاه را کنار زده بود، در ۱۹۷۶ به دعوت ملک خالد، جانشین ملک فیصل، به ریاض آمد. ملک خالد و ولیعهد وقت، فهد بن عبدالعزیز، در دیدار با او دربارۀ کمونیست‌ها هشدار دادند و به او گفتند که اگر به حساب آنان نرسد، آنان به حسابش خواهند رسید. ترکی این هشدار را در متن انگلیسی کتاب چنین خلاصه می‌کند که داوودخان باید کمونیست‌ها را «برای صبحانه می‌خورد، پیش از آن‌که آنان او را برای ناهار بخورند»؛ کاوش همان سخن را در بازگوی خود چنین آورده است: «اگر تو کمونیست‌ها نخوری آنان تو را می‌خورند و آروغ هم نمی‌زنند».
این خاطره چهار سال بعد دوباره زنده شد: در روزهای نخست جنوری ۱۹۸۰، اندکی پس از لشکرکشی شوروی به افغانستان، جنرال اختر عبدالرحمان، رئیس وقت سازمان استخبارات اردوی پاکستان، به ریاض آمد تا پاسخ مشترک به آن لشکرکشی هماهنگ شود و ترکی همتای دولتی او بود. ملک خالد و ولیعهد فهد داستان دیدار ۱۹۷۶ با داوودخان را در حضور او بازگو کردند؛ هشداری که به گفتۀ ترکی در اپریل ۱۹۷۸ به حقیقت پیوست، هنگامی که داوودخان در کودتای ثور سرنگون و کشته شد. کاوش در یادداشت پایانی‌اش تنها تصریح می‌کند که منظور از «کمونیست‌ها» در این روایت، حزب دموکراتیک خلق افغانستان است.
متن اصلی انگلیسی کتاب این روایت را دقیقاً با همین جزئیات تأیید می‌کند و تاریخ‌های آن — کودتای ۱۹۷۳، سفر ۱۹۷۶، آمدن جنرال اختر در جنوری ۱۹۸۰ و کشته‌شدن داوودخان در اپریل ۱۹۷۸ — با رویدادهای شناخته‌شدۀ آن سال‌ها سازگار است. با این همه، این خاطره روایتی از درون دربار سعودی است که چهار دهه پس از رویداد نشر شده و بازگوی کاوش نیز نقل به مضمون است، نه نقل‌قول لفظ‌به‌لفظ؛ پس ارزش آن بیشتر در روشن‌کردن نگاه ریاض به کابل آن روزگار است و داوری نهایی دربارۀ انگیزه‌ها و نقش هر بازیگر، خواندن آن در کنار منابع دیگر را می‌طلبد.
منبع: فردوس کاوش
