سلام سنگی از نام‌آورترین چهره‌های تاریخ سینمای افغانستان است؛ بازیگری که از نیمۀ دهۀ ۱۳۵۰ خورشیدی تا سال‌های جنگ، با چهره و بازی‌هایش در حافظۀ جمعی مردم افغانستان نقش بست و لقب «هنرمند عیار سینمای افغانستان» را از آن خود کرد. او اکنون در شهر ملبورن استرالیا زندگی می‌کند و در تازه‌ترین رویداد، فهیم هاشمی، سینماگر افغان مقیم استرالیا، مستندی ۵۸دقیقه‌ای دربارۀ زندگی و کارنامۀ او ساخته است.
سلام سنگی در سال ۱۳۲۸ خورشیدی در درۀ سبز و کهن پنجشیر، در خانوادۀ یک دهقان، چشم به جهان گشود. دورۀ ابتدایی را در زادگاهش به پایان رساند، سپس به کابل آمد و تحصیلات ثانوی‌اش را در سال ۱۳۴۸ تکمیل کرد. پیش از ورود به دانشگاه، در ادارۀ عکاسی و فلمبرداری وزارت اطلاعات و فرهنگ — همان نهادی که اجراآت افغان‌فلم را نیز در بر می‌گرفت — به کار گماشته شد و آشنایی نخستین و نزدیکش با دوربین و جهان فلم از همین‌جا آغاز گشت.
ورود او به سینما در سال ۱۳۵۳ با فلم «رابعهٔ بلخی»، ساختۀ داود فارانی، رقم خورد؛ فلمی که در تاریخ سینمای افغانستان جایگاه ویژه‌ای دارد و به گفتۀ صدیق برمک، نقطۀ آغاز کار شماری از بازیگران، از جمله سلام سنگی، بود. او پس از آن در «سیاه‌موی و جلالی» و «غلام عشق» نقش‌های کوچکتری ایفا کرد و از سال ۱۳۵۷ در رادیو تلویزیون ملی، زیر نظر استاد رفیق صادق، در درامه‌ها و فلم‌های کوتاه به هنرنمایی پرداخت.
نقطۀ اوج کارنامۀ سلام سنگی فلم «گناه»، نوشتۀ انجینر لطیف و به کارگردانی او، بود؛ بازی درخشانش در این فلم ستایش همگان را برانگیخت. سپس در فلم «فرار» درخشید و با نقش قوماندان مجاهد در فلم «صبور سرباز» به چهره‌ای ملی و محبوب بدل شد؛ نقشی که تا امروز در ذهن چند نسل از بینندگان افغانستان زندهاست. «تونل»، «تابستان داغ کابل»، «اختر مسخره» و «شکست محاصره» از دیگر کارهای ماندگار اوست. خالده فروغ، شاعر و نویسندۀ نامدار، او را «سینماگر روزگاران» خوانده است.
سلام سنگی تنها بر پردۀ سینما ندرخشید؛ مردم او را به جوانمردی و مردم‌داری‌اش نیز می‌شناسند. از روزهای تلخ جنگ و آوارگی، همسفرانش روایت می‌کنند که در میان آتش و گرسنگی، از اندک خوراک کاروان به کودکان، زنان و سالخوردگان بخشید و دستگیر درماندگان بود؛ هنرمندی مردمی، خوش‌رفتار و بی‌ادعا.
پس از سقوط حکومت داکتر نجیب‌الله، سلام سنگی چون هزاران هموطن دیگر راه مهاجرت در پیش گرفت: نخست به پاکستان رفت و پس از یازده ماه، به دعوت هنری راهی امریکا شد. در آنجا فلم «سرزمین بیگانه» را ساخت و در فلم هالیوودی «جنگ چارلی ویلسن» (Charlie Wilson’s War) نیز نقش ایفا کرد. او در سال ۲۰۰۱ به خانواده‌اش در استرالیا پیوست و از آن زمان در ملبورن زندگی می‌کند. ثمرۀ زندگی مشترک او سه پسر و پنج دختر است.
مستند تازهٔ «سلام سنگی؛ روایت دوران طلایی سینمای افغانستان» (۲۰۲۵)، ساختۀ فهیم هاشمی و تهیۀ «فردا فلم»، سفر زندگی و هنر او را با تصاویر نادر آرشیفی و گفت‌وگو با سینماگران و هنرمندان روایت می‌کند. این مستند در دهمین و یازدهمین جشنوارۀ بین‌المللی فلم «غان» (GIFFA) در استرالیا به نمایش درآمد و نمایش آنلاین آن نیز با حضور خود سلام سنگی برگزار شد. هاشمی دربارۀ چرایی ساختن این فلم می‌گوید: «در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ نام سلام سنگی در هر خانۀ افغانستان بود؛ او قدرت، قهرمانی و انسانیت را تجسم می‌بخشید و به مردم امید می‌داد. این مستند ستایشی است از یک اسطورۀ زنده، در حالی که هنوز در میان ماست؛ ما بسیار اوقات صبر می‌کنیم تا قهرمانان‌مان از میان بروند و آنگاه از آنان یاد می‌کنیم.»
سلام سنگی این روزها با بیماری شکر و ضعف بینایی دست‌وپنجه نرم می‌کند و از این رهگذر رنج می‌برد، اما نام و یادش در دل مردم افغانستان همچنان روشن است. برای این هنرمند بزرگ و جوانمرد سینمای کشور، صحت کامل و عمر دراز آرزو می‌کنیم.
منابع: گفت‌وگوی خیرمحمد جوهر با سلام سنگی در افغان اکادمی؛ گفت‌وگوی فهیم هاشمی با نشریۀ «گرین لفت»؛ اسناد جشنوارۀ بین‌المللی فلم غان (GIFFA)
