در جریان سفر اخیرم به گرجستان، از ۲۷ اکتبر تا ۳ نوامبر، فرصتی دست داد تا با بلا شالواشویلی، شاعر معاصر گرجستان و مترجم «شاهنامه» فردوسی به زبان گرجی، دیدار و گفت‌وگو کنم؛ بانویی که بیش از سه دهه از زندگی‌اش را صرف برگردان یکی از بزرگ‌ترین آثار ادبیات فارسی به زبان مادری خود کرده است.
شالواشویلی که ۸۶ سال عمر دارد، به گفته خودش، ۳۳ سال را به ترجمه شاهنامه اختصاص داده است. حاصل این تلاش طولانی، مجموعه‌ای نه‌جلدی است که به گفته او، دو سال پیش در تفلیس منتشر شد؛ دستاوردی که از مرزهای یک فعالیت ادبی فراتر می‌رود و جلوه‌ای از پیوندهای تاریخی و فرهنگی میان فارسی‌زبانان و مردم گرجستان است.
شاهنامه فردوسی، یکی از برجسته‌ترین آثار حماسی جهان، قرن‌هاست که در حافظه فرهنگی فارسی‌زبانان جایگاه ویژه‌ای دارد. این اثر، افزون بر روایت پهلوانی‌ها و سرگذشت پادشاهان، بازتاب‌دهنده بخش مهمی از اسطوره‌ها، تاریخ و جهان‌بینی فرهنگی مردمانی است که زبان فارسی بخشی از میراث مشترک آنان به شمار می‌رود.
ترجمه چنین اثری، با ساختار منظوم، شخصیت‌های پرشمار و روایت‌های پیچیده، کاری دشوار و زمان‌بر است. شالواشویلی با صرف ۳۳ سال برای این ترجمه، بخشی چشمگیر از زندگی خود را به آشنایی خوانندگان گرجی‌زبان با جهان شاهنامه اختصاص داده است.
اهمیت این تلاش تنها در برگردان یک اثر ادبی خلاصه نمی‌شود. گرجستان و سرزمین‌های فارسی‌زبان در طول تاریخ، پیوندهای گسترده فرهنگی و ادبی داشته‌اند. انتشار شاهنامه به زبان گرجی را نیز می‌توان در امتداد همین ارتباط دیرینه دید؛ ارتباطی که از راه ادبیات و ترجمه، همچنان ادامه می‌یابد.
دیدار با این بانوی فرهیخته، برای من فرصتی ارزشمند بود تا از نزدیک با یکی از چهره‌هایی آشنا شوم که عمر خود را صرف معرفی ادبیات فارسی به جامعه‌ای دیگر کرده‌اند.
داستان ۳۳ سال تلاش شالواشویلی برای ترجمه شاهنامه، تنها روایت یک پروژه ادبی نیست؛ روایتی از پشتکار، دلبستگی به فرهنگ و توانایی ادبیات در پیوند دادن مردمان با زبان‌ها و پیشینه‌های متفاوت است.
در آینده نزدیک، گفت‌وگوی تصویری و نوشتاری‌ام با بلا شالواشویلی را منتشر خواهم کرد؛ گفت‌وگویی که به تجربه او از ترجمه شاهنامه و مسیر طولانی این کار اختصاص خواهد داشت.
عکس‌ها: سهراب ضیا
