سلسلۀ «کتابستان»
«دانشنامۀ زبان و ادبیات فارسی دری» اثر عبدالباقی قادری، اثری در دو کتاب است که انتشارات کابلستان آن را در قطع رقعی و با صحافت مرغوب نشر کرده است؛ کتاب نخست چهار بخش و هفده فصل دارد و کتاب دوم چهار بخش و پنج فصل. احمدضیا یزدانی، که نسخه‌یی از این اثر را از یوسف قادری، پسر نویسنده، هدیه گرفته است، در نوشته‌یی تازه خوانش و ارزیابی خود از این دانشنامه را با خوانندگان در میان گذاشته است.
به نوشتۀ یزدانی، نویسنده نخست به چیستی و خاستگاه زبان فارسی دری و نقش سترگ آن در پیدایی فرهنگ و تمدن این حوزۀ تمدنی پرداخته و سپس زبان‌های کهن و پربار این سرزمین — از زبان و ادبیات اویستایی و مزدیسنایی و سغدی و مانوی تا پهلوی، اشکانی و طبری — را که در ساخت فرهنگ و اندیشۀ انسان‌باوری نقش داشته‌اند، بررسی کرده است. در فصل‌های بعدی، ساختار و دستور زبان فارسی دری، از صرف و نحو تا ریزه‌ترین نکات دستوری، به تفصیل شرح شده؛ مکتب‌ها و سبک‌های گوناگون شعر فارسی در دوره‌های مختلف تاریخی با نمونه‌های فراوان معرفی شده‌اند؛ و شرح حال و آثار بزرگ‌ترین شاعران و نویسندگان و برجسته‌ترین آثار منثور این زبان و جایگاه و اثرگذاری هر یک در گسترش این فرهنگ، بازخوانی شده است.
یزدانی محتوای کتاب را «از هر حیث درخور تأمل و تعمق» می‌داند و باور دارد که هرچند مخاطب اصلی آن کسانی نیستند که تخصص ویژۀ زبان فارسی دارند، چیدمان مطالب چنان است که هر خواننده‌یی، از هر قشری، به سهم خویش از آن بهره و لذت می‌برد. او در کنار این ستایش، صادقانه یادآور می‌شود که هیچ اثر علمی از کم‌وکاست خالی نیست و از صاحب‌صلاحیتان علمی و پژوهشی این حوزه می‌خواهد که از خوانش این اثر غفلت نورزند و با نگاه سالم و در عین حال انتقادی به مطالب آن بپردازند.
داوری یزدانی، داوری خواننده‌یی آشنا با این حوزه است که اثر را از نزدیک خوانده است؛ ساختار دوجلدی و دامنۀ موضوعات آن — از زبان‌های باستانی منطقه تا دستور زبان و سبک‌شناسی شعر و نثر — نشان می‌دهد که این دانشنامه می‌خواهد مرجعی فشرده و یکجا برای دوستداران زبان فارسی باشد. سنجش نهایی ارزش علمی آن، چنان‌که خود او نیز پیشنهاد می‌کند، به خوانش و نقد متخصصان این رشته واگذار می‌ماند.
منبع: احمدضیا یزدانی
