کتاب «دوسیه‌های افغانستان» خاطرات شاهزاده ترکی الفیصل، رئیس استخبارات عربستان سعودی از ۱۹۷۷ تا ۲۰۰۱ و پسر ملک فیصل، از منابع دست‌اول مهم برای شناخت نقش ریاض در افغانستان است. فردوس کاوش در نوشته‌یی تازه، فصل دوم این کتاب را به‌صورت نقل به مضمون بازگو کرده است؛ فصلی که به ریشه‌های روابط دو کشور می‌پردازد.
ترکی الفیصل می‌نویسد افغانستان از نخستین کشورهایی بود که حاکمیت خاندان سعودی و تأسیس پادشاهی عربستان را در ۱۹۲۰ به رسمیت شناخت. به نوشتۀ او، پدرش ملک فیصل نخستین‌بار در ۱۹۳۳ به کابل سفر کرد، ظاهر شاه در ۱۹۵۱ به دعوت او به ریاض رفت و فیصل در ۱۹۷۰ در سفری رسمی به کابل آمد و از نفوذ روزافزون شوروی در افغانستان شگفت‌زده شد.
در ادامۀ این روایت، ترکی سقوط امان‌الله‌خان را نتیجۀ اصلاحات شتاب‌زده و بی‌اعتنا به جامعۀ محافظه‌کار می‌داند و همان خطا را در شاه ایران نیز می‌بیند که به قدرت‌رسیدن خمینی انجامید؛ در برابر، نادرخان و ظاهر شاه را در نوسازی «هوشمند» می‌خواند، هرچند به گفتۀ او پس از پایان هند بریتانیایی، کابل به کمک‌های مالی شوروی وابسته شد، پاکستان توان رقابت نداشت و هند از گسترش نفوذ شوروی پشتیبانی می‌کرد تا پاکستان را منزوی کند. او نگرانی‌های امنیتی ریاض و اسلام‌آباد را نیز از همین زاویه «مشترک» می‌داند.
این متن نقل به مضمون است، نه نقل‌قول لفظ‌به‌لفظ، و روایت مقامی امنیتی از درون دربار سعودی است؛ تاریخ‌های کلیدی آن — شناسایی زودهنگام عربستان از سوی کابل و رفت‌وآمدهای ۱۹۳۳، ۱۹۵۱ و ۱۹۷۰ — با چارچوب شناخته‌شدۀ روابط دو کشور سازگار است، اما داوری‌هایش دربارۀ انگیزۀ هند و سرنوشت اصلاحات، خوانش خود نویسنده است و باید در کنار منابع دیگر خوانده شود. کاوش در یادداشت پایانی‌اش این کتاب را یکی از منابع مهم تاریخ افغانستان در دهۀ هشتاد میلادی می‌داند.
منبع: فردوس کاوش
