محمدایوب عظیمی: مروری بر تاریخ سرود ملی افغانستان
محمدایوب عظیمی در یادداشتی در فیسبوک (۱۸ عقرب ۱۳۹۳) مروری گذرا و فشرده بر سرودهای ملی افغانستان، از روزگار امان‌الله خان تا امروز، کرده است. متن یادداشت:
مروری گذرا و فشرده در مورد سرود ملی
ـ «سرود امانی»
سرایندۀ آن مشخص نیست؛ آهنگ آن را رجب‌بیگ ترکی ساخته بود و به نام «سرود امانی» یاد می‌شد. این سرود که به زبان فارسی بود، آغاز آن با دعاییه‌ای به زبان عربی شروع می‌شد.
فعلاً تنها دو نوار ثبت‌شدۀ از سرود امانی موجود است که یکی به آواز هنرمند فارسی‌سرا پشاوری، مرحوم میران‌بخش: «دایم، دایم هر دو عالم باشد غازی نام…» و دیگری با اندکی تغییر توسط هنرمند مردمی مرحوم میااحمد آغا پنجشیری: «امیر ما پادشاه شده، بیرق دین بالا شده، امیر افغان، امان‌الله خان» خوانده شده.
سرودۀ «دایم، دایم هر دو عالم باشد غازی نام…» مرحوم میران‌بخش پشاوری را در پایان ضمیمه می‌سازم.
همچنان سرودی به زبان فارسی به نام «سرود استقلال» در محافل خوانده می‌شد:
مکتب ماست جای استقلال
سرنمودن فدای استقلال
درس ما نکته‌های آزادی
سبق ما هوایی استقلال
ـ در زمان امیر حبیب‌الله خان، خادم دین رسول‌الله، سرودهای حماسی میهنی با موزیک عسکری اجرا می‌شد.
ـ در زمان سلطنت نادر، مارش عسکری‌ای بدون متن ساخته شد که مثل سرود ملی از آن استفاده می‌شد.
ـ «سلام شاهی» دورۀ سلطنت ظاهرشاه:
«سلام شاهی» متن سرود از علامه سلجوقی، کمپوز از استاد محمد فرخ معروف به فرخ افندی، که توسط گل‌احمد شیفته، یکی از هنرمندان پیشگام هنر موسیقی و نخستین خوانندۀ آهنگ غربی در کشور، به همراهی ارکستر سازهای غربی رادیو که به رهبری استاد فرخ افندی و همکاری استادان مکتب عسکری موزیک فعالیت داشت، اجرا و همه‌روزه از طریق نشرات زندۀ رادیو به نشر می‌رسید.
متن سرود:
کشور گزین، ملک راستین
فخر آسیا، خطۀ برین
مهد دانش و هنر، خاک آریان
یادگار جم، مهبط سروش
رزمگاه گشتم، پایگاه هوش
درسگاه باستان دانش جهان (۱)
(۱ ـ نخستین خوانندۀ موسیقی غربی افغانستان درگذشت ـ داکتر اسدالله شعور ـ کابل ناته، شمارۀ ۹۸، جوزا ـ سرطان ۱۳۸۸ هجری خورشیدی)
ـ «سرود ملی» در دورۀ جمهوری محمدداوود:
تغییر سرود به زبان پشتو؛ شعر از عبدالرؤوف بینوا، موزیک آن توسط استاد عبدالغفور برشنا تنظیم شده بود.
متن سرود:
څو چې دا ځمکه آسمان وي
څو چې دا جهان ودان وي
څو چې ژوند پر دې جهان وي
څو چې پاتې یو افغان وي
تل به دا افغانستان وي
تل دې وي افغان ملت
تل دې وي جمهوریت
تل دې وي افغان ملت جمهوریت
تل دې وي افغان ملت جمهوریت
ملي وحدت ملي وحدت
ـ «سرود ملی» پس از کودتای هفت ثور ۱۳۵۷ (تره‌کی، امین، کارمل، نجیب):
سرود این دوره نیز به زبان پشتو که توسط سلیمان لایق سروده شده بود.
متن به زبان پشتو:
ګرم شه لا ګرم شه ته ای مقدس لمره!
ای د آزادۍ لمره ای د نیکمرغۍ لمره
موږ په طوفانونو کې، پرې کړه د بری لاره
هم د تورو شپو لاره، هم د رڼایي لاره
سره د سربازي لاره، پاکه د ورورۍ لاره
دا انقلابي وطن، اوس د کارگرانو دی
دغه د زمرو میراث، اوس د بزګرانو دی
تېر شو د ستم دور، وار د مزدورانو دی
موږ په نړیوالو کې، سوله او وروري غواړو
موږه زیارایستونکو ته، پراخه آزادي غواړو
موږ ورته ډوډۍ غواړو، کور غواړو، کالي غواړو!
ـ «سرود ملی» دولت اسلامی (حکومت مجاهدین):
در این دوران سرود ملی دوباره به زبان فارسی سروده شد؛ شعر آن از شاعر نامور محمود فارانی و موزیک آن توسط ماستر موسیقی فرید شیفته، استاد دانشکدۀ هنرهای زیبای دانشگاه کابل و فعلاً استاد لیسۀ موزیک کابل، تنظیم گردیده بود (فرید شیفته پسر مرحوم گل‌احمد شیفته).
متن سرود:
قلعۀ اسلام قلب آسیا
جاودان آزاد خاک آریا
زادگاه قهرمانان بزرگ
سنگر رزمندۀ مردان خدا
الله اکبر الله اکبر الله اکبر
تیغ ایمانش به میدان جهاد
بند استبداد را از هم گسست
ملت آزادۀ افغانستان
در جهان زنجیر محکومان شکست
الله اکبر الله اکبر الله اکبر
سرخط قرآن نظام ما بود
پرچم ایمان به بام ما بود
هم‌صدا و هم‌نوا و با هم روان
وحدت ملی مرام ما بود
الله اکبر الله اکبر الله اکبر
شاد زی آزاد زی آباد زی
ای وطن در نور قانون خدا
مشعل آزادی را بر فراز
مردم سرگشته را شو رهنما
الله اکبر الله اکبر الله اکبر
این سرود تا سال ۱۳۸۲ رسماً به صفت سرود ملی کشور در داخل و مجامع بین‌المللی شناخته می‌شد.
ـ «سرود ملی» کشور در حال حاضر:
در نتیجۀ کشمکش‌ها، زدوبندها و معامله‌گری‌ها، جریان «لویه‌جرگۀ قانون اساسی» سرود باز هم به زبان پشتو تأیید شد که شعر بی‌محتوای این را عبدالباری جهانی و موزیک آن توسط ببرک وسا تنظیم گردیده.
بار اول در یک استدیویی در شهر برلین کشور آلمان ثبت شد که خوانندگان آن عبدالوهاب مددی، صادق فطرت (ناشناس)، خانم پیکر افسانه، حسین ارمان، مشعل ارمان، شهنا و دو ـ سه هنرمند جوان دیگر می‌باشند.
متن:
دا وطن افغانستان دی
دا عزت د هر افغان دی
کور د سولې کور د تورې
هر بچی یې قهرمان دی
دا وطن د ټولو کور دی
د بلوڅو د ازبکو
د پښتون او هزاره‌وو
د ترکمنو د تاجکو
ورسره عرب، ګوجر دی
پامیریان، نورستانیان
براهوی دی، قزلباش دی
هم ایماق، هم پشه‌یان
دا هیواد به تل ځلیږي
لکه لمر پر شنه آسمان
په سینه کې د آسیا به
لکه زړه وي جاویدان
نوم د حق مو دی رهبر
وایو الله اکبر وایو الله اکبر
منتظر سرود ملی بعدی نیز خواهیم بود.
منبع: محمدایوب عظیمی، یادداشت فیسبوکی «مروری گذرا و فشرده در مورد سرود ملی»، ۱۸ عقرب ۱۳۹۳.
