سلسلۀ «هنرمندان بامرام»
استاد وحید قاسمی از درخشان‌ترین چهره‌های موسیقی معاصر افغانستان است؛ آوازخوان، گیتارنواز، آهنگساز و پژوهشگری که نزدیک به پنج دهه است با صدا و سازش در حافظۀ جمعی مردم این سرزمین حضور دارد. همین روزها، وقتی یکی از دوستداران موسیقی از او خواهش کرد نسخۀ آهنگ «اشکم ولی به پای عزیزان چکیده‌ام» را با صدای خودش بشنود، استاد تنها یکی دو روز بعد، با بزرگواری تمام، همان آهنگ را خود در صفحه‌اش منتشر کرد و خواهش یک دوستدار را بی‌پاسخ نگذاشت. اگر وحید قاسمی در تمام عمر هنری‌اش تنها همین یک آهنگ را ساخته بود، باز هم در شمار بهترین آهنگسازان کشور جای می‌گرفت؛ چه رسد به اینکه کارنامه‌اش از آثار ماندگار فراوانی پر است.
وحید قاسمی در گذر باغ نواب شهر کهنۀ کابل، در خاندان استاد قاسم — بنیان‌گذار نخستین مکتب موسیقی معاصر در افغانستان — چشم به جهان گشود؛ نواسۀ آن استاد بزرگ و فرزند استاد یوسف قاسمی است. آموزش موسیقی شرقی را نزد پدر و کاکایش، استاد یعقوب قاسمی، و دانش موسیقی غربی را از استاد سلیم سرمست و ببرک وسا فراگرفت و از دانشکدۀ ادبیات دانشگاه کابل فارغ‌التحصیل شد. گیتار، ساز همدم او، وی را از پرده‌نوازی سبک شرقی به دنیای آکوردها و هارمونی‌ها پیوند زد و به آوازش رنگی تازه بخشید.
حضور رسمی او در عرصۀ موسیقی از سال ۱۳۵۵ خورشیدی آغاز شد؛ در همان سال‌ها گروه موسیقی پاپ «شاین» را با برادرش عبدالله قاسمی، قاسم قاسمی و توریالی نواز بنیان گذاشت که دل نسل جوان آن روزگار را ربود. از اواخر دهۀ ۱۳۵۰ در رادیو تلویزیون ملی، نخست به‌حیث آوازخوان و سپس تنظیم‌کننده و رهبر گروه موسیقی، به آفرینش پرداخت. در کارنامۀ او بیش از هفتصد آهنگ و شانزده آلبوم ثبت است؛ از آلبوم «میشه در باغ دو چشمایت بشینم» تا «ماه»، «انار»، «گل»، «هم‌سفر»، «وطندار» و «خاموشانه». آهنگ «اشکم»، بر شعر رهی معیری، که در سال ۱۹۸۰ میلادی ساخت و خود اجرا کرد، از ستایش‌شده‌ترین کارهای اوست؛ و «آسمان بارانی‌ست» و ده‌ها آهنگ دلنشین دیگر، نسل‌درنسل بر زبان مردم جاری است.
اما جایگاه وحید قاسمی تنها به آهنگسازی و آوازخوانی محدود نمی‌شود. او از معدود هنرمندانی است که سال‌های دراز عمرش را وقف پژوهش در موسیقی محلی و فولکلور سرزمین خود کرده است: از سال ۲۰۰۲ بدین‌سو به گردآوری و مستندسازی میراث موسیقایی مناطق مختلف کشور پرداخته و در سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۲ در بدخشان، تخار، بادغیس و هرات برنامه‌های پژوهشی میدانی اجرا کرده است. کتاب «زیر و بم»، دربارۀ موسیقی اصیل بدخشان، هرات و بادغیس، حاصل ده سال تحقیق و گفت‌وگو با هنرمندان اصیل و نوازندگان سازهای کهن است؛ پژوهش‌هایش دربارۀ نقش زنان در ترانه‌های محلی، دف‌نوازی در افغانستان و موسیقی هزاره، برگ‌های دیگری از این کارنامۀ پربار است. او با این کوشش‌ها، میراثی را که می‌رفت از یاد برود، برای نسل‌های آینده حفظ کرده است.
خدمت و آفرینش او از چشم جشنواره‌ها و نهادها نیز پنهان نمانده است: در سال ۲۰۰۷ در جشنوارۀ تلویزیون نور در امریکا جایگاه نخست آهنگسازان را از آن خود کرد و در سال ۲۰۰۸ از سوی تلویزیون آریانا «ستارۀ موسیقی» خوانده شد؛ جایزۀ صلح سیمرغ او را «سفیر صلح و دوستی» دانست و وزارت اطلاعات و فرهنگ و رادیو تلویزیون ملی، عنوان رسمی «استاد» را به او اعطا کردند. او که پس از سال‌ها دوری در سال ۲۰۰۵ به افغانستان بازگشته بود، سالیانی ریاست موسیقی رادیو تلویزیون ملی را بر عهده داشت و با کودکان و جوانان کشور نیز کار کرد.
فراتر از همهٔ این‌ها، وحید قاسمی مردی است صوفی‌مشرب و درویش‌خو؛ صفا، صمیمیت و پاکی درونش در هر پردۀ ساز و هر نغمۀ آوازش بازتاب یافته است و موسیقی‌اش، پیش از هر چیز، از صفای باطن و لطافت طبع او مایه می‌گیرد. برای استاد وحید قاسمی، این گنجینۀ زندۀ موسیقی افغانستان، تندرستی، شادکامی و سال‌های دراز آفرینش هنری آرزو می‌کنیم.
منابع: یادداشت ذبیح مهدی در صفحۀ فیسبوکش، ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶؛ زندگی‌نامۀ استاد وحید قاسمی در «خبرنامه» و «خانۀ مولانا»؛ گفت‌وگوی او با کارزار «افغانستان به روایت دیگر»، فدراسیون بین‌المللی جامعه‌های حقوق بشر، ۲۰۱۴
