سمرقند در اسناد یونسکو جایگاهی روشن دارد: این شهر در سال ۲۰۰۱ با عنوان «چهارراه فرهنگ‌ها» در فهرست میراث جهانی ثبت شد و فرهنگ و زبان ادبی آن در درازنای سده‌ها پارسی ماند؛ بخش چشم‌گیری از باشندگان آن نیز تاجیک و پارسی‌زبان‌اند. فرید مزدک در یادداشتی در فیسبوک از همین نقطه آغاز می‌کند و می‌پرسد چرا این واقعیت فرهنگی در مرزبندی‌های سیاسی امروز نادیده گرفته می‌شود.
مزدک می‌نویسد: «بگذار ژئوپولیتیک آسیای میانه دگرگون نشود؛ اما چرا تنوع فرهنگی و تباری آن نباید به رسمیت شناخته شود؟ چرا تاریخ این سرزمین باید نادیده گرفته شود؟»
او می‌افزاید: «بگذار خاک و باغ‌های تاریخی پارسی‌زبانان در مرزبندی‌های سیاسی گوناگونِ امروز قرار داشته باشند؛ اما فرهنگ، هویت و زبان مردم در هر جغرافیا باید مجال حضور، تداوم، رشد و شکوفایی داشته باشند.»
مزدک در پایان یادآور می‌شود: «سمرقند، همچون بخارا، بلخ و کابل، بخشی از جغرافیای تاریخی و فرهنگی پارسی‌زبان‌هاست. مرزهای سیاسی هرچه باشند، مرزهای فرهنگ و زبان را نمی‌توان با خط‌کش ترسیم کرد.»
منبع: فرید مزدک، یادداشت فیسبوکی، ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶.
