محمدایوب عظیمی در یادداشتی در فیسبوک از نثارمحمد یوسفزی یاد کرده است؛ چهره‌ای که از مبارزه با استعمار بریتانیا در مرز شمال‌غربی هند به یکی از بنیان‌گذاران فرهنگی تاجیکستان رسید.
به نوشتۀ عظیمی، نثارمحمد، پسر ارشد اول‌خان یوسفزی، در سال ۱۸۹۷ ترسایی در دهکدۀ زیده، منطقۀ صوابیِ مرز شمال‌غربی هند بریتانوی — خیبرپختون‌خوای امروز پاکستان — به دنیا آمد. او در جوانی راه مبارزۀ فعال سیاسی و مسلحانه را علیه استعمار بریتانیا پیش گرفت و چون محیط مبارزه تنگ شد، از هند بریتانوی گریخت و از مسیر کابل راهی تاشکند شد و آنجا با نام «نثار اولویچ محمدوف» به فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی آغاز کرد.
عظیمی می‌نویسد نثارمحمد از فعالان تشکیل جمهوری سوسیالیستی خلق تاجیکستان به شمار می‌رود و به حیث نخستین وزیر آموزش و پرورش تاجیکستان خدمات بزرگی انجام داد. با این حال، در سال ۱۹۳۷ ترسایی به اتهامی واهی دستگیر و زندانی شد؛ به روایتی، در جریان بازجویی در مسکو با یکی از بازجویان درگیر شد و پاسبانان با یورش به اتاق بازجویی او را تیرباران کردند و جسدش را آتش زدند و خاکسترش را در گورستانی در مسکو دور انداختند.
این روایت با منابع تاریخی نیز هم‌خوانی دارد: نثارمحمد در پاک‌سازی بزرگ سال ۱۹۳۷ بازداشت شد و در مسکو جان باخت؛ امروز خیابانی در دوشنبه که وزارت آموزش و علوم تاجیکستان در آن قرار دارد، نام او را بر خود دارد.
منبع: محمدایوب عظیمی، یادداشت فیسبوکی، ۲۱ نوامبر ۲۰۲۵.
