زبان در پژوهش‌های فرهنگی نیز فراتر از ابزار ارتباط دانسته می‌شود. مدیرکل یونسکو در پیامی به مناسبت روز جهانی زبان مادری گفته است: «زبان بسیار فراتر از یک وسیلۀ ارتباط است؛ این خودِ شرط انسانیت ماست. ارزش‌ها، باورها و هویت ما در آن نهفته است.» فرید مزدک در یادداشتی در فیسبوک همین پرسش را از زاویۀ پارسی‌زبانان افغانستان پیش کشیده است.
مزدک می‌نویسد: «می‌گویند زبان صرفاً وسیله‌ای برای گفت‌وگو، افهام و تفهیم است. گیریم که چنین باشد؛ پس ما در جغرافیای افغانستان، وسیله‌ای مشترک برای گفت‌وگو و افهام و تفهیم داریم که پارسی نام دارد. با این حال، چرا به پارسی‌ستیزی مجال داده می‌شود؟»
او برای نشان دادن پیوند زبان و هویت به تجربه‌های تاریخی اشاره می‌کند و می‌نویسد عرب‌ها هم‌زمان با گسترش دین اسلام، زبان عربی را نیز به سرزمین‌های گشوده‌شده بردند؛ استعمار انگلیس در مستعمرات خود زبان انگلیسی را به زبان اداره، دیوان و نامه‌نگاری رسمی تبدیل کرد؛ و روس‌ها زبان روسی را زبان «انسان نوین» و انسان شوروی و قابل تعمیم می‌دانستند.
به نوشتۀ مزدک، هر یک از این قدرت‌ها به شیوۀ خود برای گسترش زبان خویش کوشیدند و در این مسیر از اقدام برای تضعیف، به حاشیه راندن و حذف زبان پارسی فروگذار نکردند؛ آنان تنها زبان خود را گسترش ندادند، بل با تکیه بر آن هویت‌های همگون با فرهنگ و جهان‌بینی خویش را نیز شکل دادند.
مزدک در پایان می‌نویسد: «پس چگونه می‌توان زبان را صرفاً وسیله‌ای برای گفت‌وگو دانست و از نقش آن در شکل‌گیری، تداوم و پاسداری از هویت جمعی چشم پوشید؟ پارسی را پاس بداریم؛ زیرا پاسداری از زبان، پاسداری از بخشی مهم از هویت، تاریخ و حافظۀ فرهنگی ماست.»
منبع: فرید مزدک، یادداشت فیسبوکی، ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶.
