شمس‌الحق آریانفر در یادداشتی در فیسبوک از برنامۀ ملی «میراث فرهنگی خراسان بزرگ» در تاجیکستان نوشته است — برنامه‌ای رسمی که در اکادمی ملی علم‌های این کشور طراحی و در حال اجراست و هدفش پژوهش و معرفی همه‌جانبۀ تمدن خراسان است.
در این برنامه، تاریخ، جغرافیا، علم، اقتصاد، هنر، ادبیات، زبان، اسطوره، دین و فلسفۀ خراسان در کتاب‌هایی چندجلدی آماده می‌شود. کتاب‌ها به پنج زبان منتشر می‌شوند: فارسی با هر دو خط (سیریلیک و فارسی)، روسی، انگلیسی، عربی و آلمانی. ساختار کتاب‌ها نیز تازه است: هر مطلب در دو یا سه سطر به هر پنج زبان می‌آید و یک کیوآرکد دارد که خواننده با گشودنش در تلفن همراهش می‌تواند متن کامل مطلب را به زبان دلخواهش بخواند.
آغاز کار این برنامه با نشر «مشاهیر خراسان بزرگ» کلید خورده است — مجموعه‌ای در سه جلد که ۳٬۷۸۰ شخصیت علمی و فرهنگی تاجیک را معرفی می‌کند. مجری برنامه، مرکز شرق‌شناسی و میراث خطی اکادمی ملی علم‌های تاجیکستان است.
خراسان، آن‌گونه که آریانفر یادآور می‌شود، تنها یک جغرافیا نیست: فرهنگی، تمدنی و رنسانس خاورزمین است که شهرهای نام‌آورش — هرات، نیشاپور، سرخس، نسا، خوارزم، بامیان، بلخ، سغد، بخارا، سمرقند، ترمذ و فرغانه — تقریباً سراسر افغانستان، تاجیکستان، ایران، ازبیکستان و بخش‌هایی از ترکمنستان، قرغزستان و کاشغر را در بر می‌گیرد. این خطه زادگاه رودکی و فردوسی و مولوی و جامی و خاستگاه دولت‌داری‌های طاهریان، صفاریان، سامانیان، سربداران، غوریان و آل کرت است.
به نوشتۀ آریانفر، بریتانیا و شوروی از جنوب و شمال آمدند و خراسان را از هم پاشاندند و زبان و فرهنگ و جغرافیا و تاریخش را تقسیم و مسخ کردند؛ اما ژرفای میراث خراسان چنان است که نابودشدنی نیست و این برنامه، به باور او، بازسازی و احیای همان عظمت است: نمایاندن شکوه تاریخ و فرهنگ خراسان و دولت‌داری درخشان تاجیکان و بارورترشدن خودشناسی و هویت ملی آنان.
منبع: یادداشت شمس‌الحق آریانفر در فیسبوک. تصویر: ریگستان سمرقند، از شهرهای نام‌آور خراسان بزرگ.
