محمدایوب عظیمی در یادداشتی در فیسبوک، در کنار غزلی از بهائی نند لعل «گویا»، زندگی‌نامۀ این شاعر و منشی فارسی‌دان سدۀ هفدهم را روایت کرده است؛ چهره‌ای که از غزنی برخاست، در دربار و دیوان ملتان تا بلندترین منصب‌های منشی‌گری رسید و سال‌های پایانی عمر را در حلقۀ گورو گوبند سینگ، پیشوای سیک‌ها، گذراند.
به نوشتۀ عظیمی، شاه‌جهان پسرش شهزاده دارا شکوه را به مأموریت قندهار و غزنی فرستاد و منشی مجرب خود، چهجومل، را که بر زبان‌های فارسی و عربی تسلط داشت و در ادارۀ نظام و ارتش مهارت‌مند بود، همکار شهزاده گماشت. پس از پایان مأموریت، چهجومل در غزنی ماندگار شد و به حیث میرمنشی آن‌جا وظیفه گرفت و پس از مدتی خانواده‌اش را نیز از هند به غزنی خواست.
پسرش بهائی نند لعل از استعداد عالی برخوردار بود؛ همچون پدر به زبان‌های فارسی و عربی تسلط یافت و علوم اسلامی آموخت. در آغاز جوانی مادرش و چند سال بعد پدرش از دنیا رفتند و گویای جوان به ملتان کوچید و آن‌جا تشکیل خانواده داد. حاکم ملتان، وصاحت‌خان، که با پدر بهائی لعل آشنا بود و از دانایی و کاردانی او خبر داشت، او را نزد خود خواست و به صفت منشی برگزید. گویا به‌زودی پله‌های پیشرفت را پیمود و منصب‌های میرمنشی، فرماندهی نظامی و تا معاونت صوبه‌دار را به دست آورد و با دختری از خاندان سیک‌های ملتان ازدواج کرد.
عظیمی می‌نویسد گویا با درگیری و کشمکش‌های شاهان و شهزادگان گورگانی از نظام دوری گرفت، راهی لاهور و از آن‌جا امرتسر شد و در آنندپور، در نزدیکی امرتسر، به دیدار پیشوای سیک، گورو گوبند سینگ، شتافت. او که مدت‌ها پیش، از زمانی که در غزنه بود، به آیین سیک علاقه داشت و دربارۀ آن مطالعه کرده بود، به این آیین گروید و رفته‌رفته از بزرگان آن شد. سال‌های اخیر زندگی به ملتان برگشت، مدرسه‌ای ایجاد کرد و افراد از هر دین و آیینی برای آموزش نزدش مراجعه می‌کردند و سرانجام در همان شهر ملتان چشم از جهان بست.
عظیمی در پایان فشرده می‌گوید گویا به احتمال زیاد در شهر اگره به دنیا آمد، در غزنه آموزش و پرورش دید، در امرتسر به درجۀ مصاحب گورو، پیشوای سیک، رسید و در ملتان درگذشت. بیشتر منابع تاریخی اما زادگاه او را غزنی و سال تولدش را ۱۶۳۳ ترسایی و سال درگذشتش را ۱۷۱۳ در ملتان ثبت کرده‌اند؛ از آثارش «دیوان گویا» با ۶۳ غزل، و «زندگی‌نامه» و «گنج‌نامه» به جا مانده است و او از شاعران دربار گورو گوبند سینگ شمرده می‌شود.
منبع: محمدایوب عظیمی، یادداشت فیسبوکی، ۱۶ نوامبر ۲۰۲۵.
