کنفرانس بن در نوامبر و دسامبر ۲۰۰۱، با میزبانی سازمان ملل در پترسبرگ آلمان، چهار هیئت از گروههای افغانستان را گرد آورد و به توافقنامهای انجامید که بر پایۀ آن ادارهٔ موقت به ریاست حامد کرزی در ۲۲ دسامبر همان سال کارش را آغاز کرد؛ نشستی که در آن، سرنوشت سیاسی افغانستان در گفتوگو با قدرتهای جهان رقم خورد و نقش میانجیهای بیرونی در آن از همان روز نخست آشکار بود. نبی ساقی در یادداشت تازهاش از همین تجربه آغاز میکند و میپرسد چرا فارسیزبانان افغانستان، با همۀ پیشینۀ فرهنگی و زبانیشان، در نگاه جهان هنوز در سایۀ جمهوری اسلامی ایران دیده میشوند.
به نوشتۀ ساقی، مسئلۀ جمهوری اسلامی با جهان زبان فارسی نیست؛ ایدئولوژی ولایت فقیه است و او یادآور میشود که در خود ایران نیز بزرگداشت کوروش کبیر در آرامگاه او از سوی جمهوری اسلامی ممنوع است. با این همه، جهان جمهوری اسلامی را نمایندۀ تاریخ و تمدن فارسی میپندارد و چون رابطۀ آن با جهان خصمانه است، زبان فارسی و فارسیزبانان نیز از همان نگاه آسیب میبینند. او از کنفرانس بن مثال میآورد و مینویسد هرگاه غربیها با محمدیونس قانونی به دشواری برمیخوردند، «دست به دامن جواد ظریف میشدند تا قانونی را قناعت بدهد» و به باور او، جهان از همین رو کرزی را به میدان آورد تا جبهۀ متحد و تاجیکان به قدرت نرسند. ساقی بنیاد افغانستان را نیز محصول طراحی استعماری برای تأمین منافع بریتانیا و تضعیف ایران میداند و نتیجه میگیرد که تا جمهوری اسلامی در قدرت است، رابطۀ صمیمی جهان با فارسیزبانان افغانستان دشوار خواهد بود؛ مردمی که به گفتۀ او «نه از طرف جهان حمایت میشوند و نه از طرف جمهوری اسلامی ایران». راهی که او پیش میگذارد، ترمیم و تأمین دوبارۀ رابطۀ فارسیزبانان افغانستان با جهان است و میپرسد چرا جهان هفتهوار دهها میلیون دالر به طالبــان میفرستد و به آنان نه؛ پاسخش این است که برای جهان، باور مردم مهم نیست، تأمین منافع مهم است.
در تأیید این یادداشت باید گفت تشخیص ساقی دقیق است: فارسیزبانان افغانستان بهای نگاهی را میپردازند که آنان را نه بر پایۀ تاریخ و فرهنگ خودشان، که بر پایۀ کشمکش جهان با تهران میسنجد. زبان فارسی بسیار کهنتر و گستردهتر از هر حکومت امروز است و سرنوشت سخنورانش در افغانستان نباید گروگان آن کشمکش بماند. سخن پایانی او نیز هشداری واقعبینانه است: پیوند با جهان با شعار ساخته نمیشود؛ با شناخت منافع متقابل و با عرضۀ مستقل و روشنِ هویت فرهنگی و سیاسی خود فارسیزبانان افغانستان ساخته میشود.
شرح تصویر: نشست بینالمللی افغانستان در بن آلمان؛ جایی که از سال ۲۰۰۱ به این سو، سرنوشت افغانستان بارها در گفتوگو با قدرتهای جهان رقم خورده است؛ عکس از ویکیمدیا کامنز.
منبع: نبی ساقی




