پنج‌شنبه 28 عقرب 1405
بازارهای جهانیGlobal Markets
طلا … USD/oz Gold … USD/oz نقره … USD/oz Silver … USD/oz مس … USD/lb* Copper … USD/lb* پلاتین … USD/oz Platinum … USD/oz پالادیوم … USD/oz Palladium … USD/oz

سیاف؛ آخرین امید وحدت که به وحدت نرسید

شرح تصویر: عبدالرب‌الرسول سیاف، رهبر اتحاد اسلامی، در سال‌های جنگ با شوروی؛ پرترۀ سیاه‌وسفید آن دوره، از ویکی‌مدیا کامنز.

سومین نشست سران سازمان کنفرانس اسلامی در پایان جنوری ۱۹۸۱ در مکه و طایف عربستان سعودی برگزار شد و اعلامیۀ پایانی آن، حضور نظامی شوروی در افغانستان را محکوم کرد و خواستار خروج فوری و کامل نیروهای خارجی از این کشور شد؛ سندی که متن آن در اسناد سازمان ملل نیز ثبت است. فردوس کاوش در تازه‌ترین بازگوی خود از کتاب «دوسیۀ افغانستان» شاهزاده ترکی الفیصل، رئیس پیشین استخبارات عربستان سعودی، صفحه‌های ۳۳ و ۳۴ فصل سوم کتاب، «زایش مجاهدین»، را به‌صورت نقل به مضمون بازگو کرده است؛ صفحاتی که به ظهور عبدالرب‌الرسول سیاف در پشاور و امید عربستان به وحدت رهبری مجاهدین در محور او اختصاص دارد.

به روایت ترکی الفیصل، در اواخر سال ۱۹۸۰ شخصی در پشاور پدیدار شد که امید سعودی‌ها را برای وحدت رهبری و سازمانی مجاهدین زنده کرد: عبدالرب‌الرسول سیاف، متخصص علوم شرعی و فارغ دانشگاه الازهر، که سابقهٔ استادی در دانشگاه کابل داشت و به همین سبب «استاد سیاف» خوانده می‌شد و عربی را بسیار عالی صحبت می‌کرد. به گفتۀ کتاب، سیاف پس از به قدرت رسیدن حزب دموکراتیک خلق زندانی شده بود و با لشکرکشی شوروی و روی کار آمدن ببرک کارمل از حبس رها شد و خود را به پاکستان رساند. برای نشست سران در طایف، رهبران مجاهدین به نمایندگی از افغانستان دعوت شدند و سیاف، با آن‌که رهبر هیچ حزبی نبود، نیز در میان دعوت‌شدگان بود. ترکی روایت می‌کند که رهبران چند روز پیش از کنفرانس در ریاض به دفتر او آمدند و او به صراحت گفت که باید در نشست صدای واحد داشته باشند و یک نفر به نمایندگی از همه سخنرانی کند؛ بحث رهبران بر سر انتخاب سخنران در حضور او «به دور از نزاکت و ادب» شد، آنان را به اتاق دیگری فرستادند و پس از وقت زیاد، سیاف را به‌عنوان سخنران برگزیدند؛ حدس ترکی این است که او را به سبب عربی فصیحش پذیرفتند.

به روایت کتاب، سیاف در نشست طایف خوش درخشید و داعیۀ مجاهدین را به عربی فصیح شرح داد و در برابر مخالفت صدام حسین، حافظ اسد و یاسر عرفات با قطع‌نامهٔ پایانی، خطاب به عرفات گفت: «مخالفت نکنید، وقتی کشور خود را آزاد کردیم، کشور شما را هم آزاد می‌کنیم». پس از نشست، رهبران تشویق شدند که سازمان واحدی به نام «اتحاد اسلامی آزادی افغانستان» بسازند و به سیاف به‌عنوان رهبر ارشد بیعت کنند و در مکه، در برابر کعبه، تعهد و سوگند خود را تجدید کردند؛ اما به گفتۀ ترکی، چون به پاکستان برگشتند، همه تعهد خود را فراموش کردند، سیاف را نادیده گرفتند و هر کس به راه خود رفت و سیاف نیز پولی را که برای سازمان واحد در اختیارش گذاشته شده بود نزد خود نگه داشت و با آن سازمان خودش را زیر همان نام ساخت و «به شمار تنظیم‌ها یکی دیگر هم افزوده شد». کاوش در یادداشت پایانی بازگوی خود نکتهٔ درستی را گوشزد می‌کند: در متن انگلیسی کتاب، بازگشت رهبران به «افغانستان» آمده، حال آن‌که در سال ۱۹۸۱ همۀ رهبران تنظیم‌ها پاکستان‌نشین بودند و مراد باید پاکستان باشد.

در سنجش خنثی این روایت، هستۀ آن با منابع مستقل سازگار است: نشست طایف در پایان جنوری ۱۹۸۱ و محکومیت اشغال افغانستان در اسناد سازمان ملل ثبت است؛ سیاف، زادۀ ۱۹۴۶ پغمان، فارغ دانشگاه کابل و دارای درجۀ ماستری از الازهر و استاد پیشین دانشکدۀ شرعیات دانشگاه کابل بود و تسلطش بر عربی و نزدیکی‌اش به عربستان در منابع گوناگون تأیید شده است؛ رهبری او بر اتحاد اسلامی برای آزادی افغانستان از ۱۹۸۱ نیز واقعیتی ثبت‌شده است و فروپاشی زودهنگام آن اتحاد و ماندن نامش بر سازمان خود سیاف نیز در روایت‌های مستقل آمده است. با این همه، در یک جزئیت اختلاف دیده می‌شود: کتاب رهایی سیاف از زندان را به آمدن کارمل پیوند می‌دهد، حال آن‌که شماری از منابع مستقل رهایی او را به حفیظ‌الله امین نسبت می‌دهند و آن را «جنجالی» می‌خوانند. روایت‌های مستقل از فشار سعودی برای تحمیل رهبری سیاف نیز سخن گفته‌اند، هرچند در جزئیات صحنه‌ها با روایت کتاب تفاوت دارند. پس این صفحات، مانند فصل‌های پیشین کتاب، سندی دست‌اول از نگاه یکی از بازیگران اصلی آن جنگ است؛ ارزشش در همین دست‌اول بودن است و داوری نهایی دربارۀ آن به خواندنش در کنار منابع دیگر نیاز دارد.

منبع: فردوس کاوش

این خبر را شریک کنید