در روزهای اخیر در رسانه‌های مجازی بار دیگر سخن از گرفتن زیورات بانوان خانوادۀ شاهی هنگام ترک کابل در تابستان ۱۹۷۳ به میان آمده است. عزیز آریانفر در پاسخ به پرسش دوست دیرینش کدبان عزیز خضری، شرح این رویداد را از کتاب «سقوط دوم جمهوری اول» پیش کشیده و دو صفحه از بخش «حادثۀ میدان هوایی» آن کتاب را منتشر کرده است؛ روایتی از روزهای پس از کودتای ۲۶ سرطان ۱۳۵۲ (۱۷ جولای ۱۹۷۳) که به پایان سلطنت محمد ظاهرشاه و اعلام جمهوریت به دست سردار محمد داوود انجامید.
کتاب در آغاز این بخش، روایتی را از اثری با نام «داوود خان در چنگال ک.ج.ب» نقل می‌کند: پادشاه در استعفانامه‌اش داوود را «برادر» خوانده و برایش آرزوی موفقیت کرده بود؛ پاسپورت‌های جمهوری شبانه و با شتاب در مطبعۀ دولتی چاپ شد و اعضای خانواده زیر مراقبت شدید امنیتی به میدان هوایی کابل رسانده شدند. اما در آن‌جا، به نقل از آن اثر، افراد و وسایل آنان با بی‌حرمتی تلاشی بدنی شد و هرچه داشتند از نزدشان گرفته شد؛ از جمله لاکت (گردن‌بند) دختری که زیر پیراهنش بود و التماس او که آن را مال شخصی‌اش بداند، به جایی نرسید. بنابر همان نقل، داوود چون از ماجرا آگاه شد، سخت متأثر گردید.
ادامۀ روایت کتاب، در صفحۀ ۳۵، صحنه را به اتاق کوچک گمرک میدان هوایی می‌برد: رئیس بانک ملی با جدولی در دست حاضر بود و افسر پولیس، قمر بانو، هر عضو خانواده را به نوبت تلاشی می‌کرد. در جریان همین تلاشی، از زیر لباس شاهدخت بلقیس بسته‌ای پر از اسعار خارجی — دالر امریکایی، مارک آلمانی و پوند سترلینگ انگلیسی — بیرون آمد و در بکس دستی پسر جنرال عارف خان، داماد سردار عبدالولی، چندین کیلوگرام جواهرات قیمتی و پول نقد یافت شد. به تخمین رئیس بانک ملی، ارزش مجموع جواهرات به یازده میلیون دالر می‌رسید. همۀ جواهرات گران‌بها و اسعار نقد ثبت و ضبط شد و به رئیس بانک ملی سپرده شد؛ سپس اعضای خانوادۀ شاه برکنارشده با هواپیمای ویژۀ به روم پرواز داده شدند.
پایان‌بندی روایت، نکته‌ای است که در بازگویی‌های مجازی این ماجرا کمتر گفته می‌شود: کتاب می‌نویسد بعدها آشکار شد که سردار محمد داوود همۀ ثروت ضبط‌شده را دوباره به حساب خانواده برگرداند. نویسنده خود نیز در این صفحات از خستگی و بی‌خوابی آن روزهایش یاد می‌کند — ۳۰ سرطان بود و چهار روز از قیام مسلحانه می‌گذشت. ارزش این صفحات در جزئیات ملموس آن است: نام افسر تلاشی‌کننده، حضور رئیس بانک ملی با جدول ثبت اموال و سرنوشت نهایی دارایی ضبط‌شده؛ جزئیاتی که بحث دربارۀ این حادثۀ پرمناقشه را از سطح شایعه به متن مکتوب یک اثر تاریخی می‌آورد، هرچند بخشی از روایت کتاب خود از راه نقل از اثری دیگر آمده است.
منبع: عزیز آریانفر
