نود و سه سال پیش، درست در همین روز
هفدهم عقربِ ۱۳۱۲:
یک‌بار متوجه شدم که یکی از همصنفی‌های او به نام عبدالخالق، که من او را به نام می‌شناختم، از حلقه جدا شده بر بایسکلی که در آن‌جا گذاشته بود سوار شد و به سرعت از آن‌جا دور شد. من پس آمدن او را ندیدم اما بعدها فهمیدم که چون زمینه را مساعد یافته بود در همین وقت برای آوردن تفنگچه رفته بود.
عاقبت نادرخان از قصر خارج شد و با نزدیک شدن او مدیران و معلمین، متعلمین را برای ادای سلام به شاه صف‌بندی کردند. متعلمین حبیبیه اول جا گرفتند و بعد از ایشان متعلمین استقلال و در اخیر متعلمین نجات. شاگردان در دو سه صف عقب یک‌دیگر ایستاده بودند. من برای آن‌که مجبور به سلام دادن نشوم، در عقب همه جا گرفتم. چون شاه در مقابل محلی که من ایستاده بودم اندکی توقف کرد و با غلام‌محمد‌سلیمان، که توسط کمره از او عکس‌گیری می‌کرد یک دو کلمه صحبت نمود و دوباره براه افتاد، من که توانسته بودم خود را از سلام دادن به او حفظ کنم نفس راحتی کشیدم. اما درست در همین وقت صدای خشکی مثل صدای پتاقیِ آتش‌بازی بلند شد که به صورت تک، تک، تک به گوشِ من رسید. دفعتاً از جایی‌که این صدا بلند شده بود همه دور شدند و یک نفر، که دریشیِ سرمه‌ایِ دو سینه به تن داشت و من شناختم که همان عبدالخالق مکتب نجات است، که اندکی قبل بر بایسکل دیده بودم، به طرف آخر چمن دوید اما عسکرها او را تعقیب کردند. من از سیداحمدخان رفیقم پرسیدم که: «چه شد؟». در جواب گفت: «مثلی که او را زدند!». چون دوباره متوجه محلی شدم که شاه در آن قرار داشت، دیدم که عده‌ای از زیر بغل و پاهایش گرفته و می‌خواهند او را بر موتری که نزدیک شده بود جا بدهند و غلام محمد سلیمان به های‌های می‌گریست. می‌خواستم خود را به موتر شاه نزدیک نموده ببینم که شاه در چه حال است، اما دستی بازویم را محکم گرفته و صاحب آن گفت: «بیا که برویم!». … بعضی متعلمین که به مکتب و سرک نزدیک بودند به سرعت فرار کردند، اما ما که هنوز از آن فاصله داشتیم توقف نموده با عساکر مذکور به محل حادثه برگشتیم و چون دورادور ما را افراد عسکری احاطه کردند، ناچار در انتظار سرنوشت در روی چمن نشستیم. محمود متعلم صنف ده لیسه‌ی نجات که قبلاً از او ذکر کردم در پهلوی من قرار داشت. سخت متهیج و ناراحت بود و متصل سگرت می‌کشید. من هم، هرچند به سگرت معتاد نبودم اما به افتخار این حادثه یک سگرت از او گرفته آتش کردم.
خاطرات، میرمحمد صدیق فرهنگ، صص ۱۱۳–۱۱۴، انتشارات تیسا، ۱۳۹۴.
منبع: میرمحمد صدیق فرهنگ
