سلیمان لایق (۱۳۰۹–۱۳۹۹)، شاعر نامآشنای فارسی و پشتو و از چهرههای سیاسی افغانستان، نام اصلیاش غلاممجدد بود. او تخلص «سلیمان» را برای نسبت دادن خود به قبیلۀ سلیمانخیل برگزیده بود. پدرش ملاعبدالغنی، مشهور به خلیفهصاحب، مردی از قوم سلیمانخیل و پسر شخصی به نام جُنکی بود.
در «سراجالتواریخ»، تاریخ رسمی روزگار امیر عبدالرحمانخان و امیر حبیباللهخان به قلم فیضمحمد کاتب، در سرگذشت همین جنکی ماجرایی شگفت ثبت شده است. به روایت کاتب، قاضی شرع کتواز، ملاعبدالحکیمخان، زن شوهردار جنکی را فریب داد و با او رابطۀ پنهانی برقرار کرد و زن از قاضی باردار شد. وقتی زمان وضع حمل نزدیک شد، زن نزد بزرگان محل رفت و پرده از ماجرا برداشت. جنکی خشمگین به کابل رفت و نزد پادشاه دادخواهی کرد. پادشاه فرمان تحقیق داد؛ قاضی و زن و همۀ شاهدان به کابل احضار شدند و در پایان، با گواهی شاهدان و سکوت شرمسارانۀ قاضی، هر دو گناهکار به سزای عمل خود رسیدند.
بر بنیاد این روایت، پسر آن دو همین ملاعبدالغنی است که بعدها همراه با دیگر ناقلین قطغن به بغلان آمد و به نام خلیفهصاحب مشهور شد. او تا پایان عمر، از ترس برملا شدن این راز، خانوادهاش را از دیگران پنهان میساخت.
متن کتاب سراجالتواریخ در این باره چنین است:
«ملاعبدالحکیمخان قاضی محکمهی شرعیهی کتواز زوجهی جنکی نامی از قوم سلیمانخیل را به خود رام کرده از وصالش کام حاصل کرد. و زوجهی مذکور، از قاضی بارور گشته، چون زمان نهادن حملش نزدیک شد، نزد شاهمحمد حاکم کتواز و عامل آنجا و مفتی محکمهی شرعیهی ارگون و میرزامحمدصادقخان نویسندهی سردار گلمحمدخان که برای امری در یکجا به هم آمده بودند رفته ماجرا باز داشت، و شوهرش را از غیرت مو بر اندام راست گشته از راه دادخواهی در کابل آمده شرفیابِ بار گشته و به عِزّ عرض رسانیده، حضرت والا در روز سه شنبه سوم صفر سردار گلمحمدخان را فرمان کرد آنانی را که زن جنکی نام در نزد ایشان ماجرا کرده بود با قاضی و زانیه در کابل طلبید. و در پایانِ کار که به کابل رسیدند از گواهی دادن آنان و سرِ خجالت و سکوت فرو بردن قاضی هردو تن به کوتوال مفوض گشته به مکافات کردار خویش رسیدند».
(سراجالتواریخ، جلد ۳، بخش ۲، صفحات ۸۴۹ و ۸۵۰)
شرح تصویر: سلیمان لایق در کنار پدرش، ملاعبدالغنی مشهور به خلیفهصاحب.
منبع: «سراجالتواریخ» فیضمحمد کاتب، جلد ۳، بخش ۲، صص ۸۴۹–۸۵۰




