در کابلِ ۱۹۱۵، پول شهر در دست صرافان هندو میچرخید. ظفرحسن آیبک در خاطراتش از چوک کابل مینویسد؛ جایی که دکانهای صرافی ردیف شده بود و نرخ ارز هر روز همانجا تعیین میشد: یک پوند استرلینگ برابر شانزده روپیه. سکههای گوناگون ــ از اشرفی تا روپیۀ کابلی ــ در کیسۀ مردم میگشت و تبدیلش کار همین صرافان بود.
به نوشتۀ آیبک، دولت به هندوان شهر دستور داده بود دستار زرد ببندند تا از دیگران شناخته شوند؛ اما در همان حال، همین جامعه ستون اقتصاد شهر بود و حکومت از آنان و دکانهایشان پاسداری میکرد. صراف هندو در بازار کابل هم بیگانه شمرده میشد و هم بی او چرخ بازار نمیگشت؛ تناقضی که آیبک با چشم خود دیده و ثبت کرده است.
پول آن روزگار تنها وسیلۀ دادوستد نبود؛ آینۀ نظم اجتماعی شهر بود. نرخ پوند و روپیه در چوک، خبر از تجارت با هند بریتانیایی میداد و صرافان، که میان کابل و آن سوی مرز پل بودند، نبض این تجارت را در دست داشتند.
امروز صرافی در کابل هنوز هم از پیشههای زنده است؛ آیبک ریشۀ آن را در چوکِ یک قرن پیش به ما نشان میدهد.
منبع: خاطرات ظفرحسن آیبک، ترجمه و تحشیۀ فضلالرحمن فاضل، کتاب کابل، ۱۴۰۳




