در هفتههای نخست پس از ورود ارتش سرخ به افغانستان در دسامبر ۱۹۷۹، واکنش جهان اسلام از محکومیتهای پراکنده فراتر رفت و به یک کارزار هماهنگ دیپلماتیک بدل شد. سند رسمی سازمان ملل (A/35/109) نشان میدهد که نشست فوقالعادۀ وزیران خارجۀ کشورهای اسلامی از ۲۷ تا ۲۹ جنوری ۱۹۸۰ در اسلامآباد برگزار شد؛ نشستی که مداخلۀ نظامی شوروی را محکوم کرد و خواستار خروج «فوری، بیقیدوشرط و کامل» نیروهای خارجی از افغانستان شد. مجمع عمومی سازمان ملل نیز در همان ماه با اکثریت بزرگ کشورها همین مطالبه را تصویب کرده بود.
فردوس کاوش در ادامۀ نقل به مضمون از فصل یکم کتاب «دوسیهٔ افغانستان» نوشتۀ شاهزاده ترکی الفیصل، رئیس پیشین استخبارات عربستان سعودی (صفحههای ۱ تا ۱۲)، این بار نیمهٔ دوم همان فصل را بازمیگوید: پس از بازگشت رئیس دفتر او از اسلامآباد، «کمپین جهانی در نکوهش ورود ارتش سرخ به افغانستان» آغاز شد و قرار شد نشست وزیران خارجۀ کشورهای مسلماننشین در روزهای پایانی جنوری ۱۹۸۰ در اسلامآباد برگزار شود و پاکستان میزبان آن باشد. به روایت کتاب، جیمی کارتر، رئیسجمهور وقت امریکا، در جنوری همان سال به مسکو هشدار داد که خاورمیانه بخشی از حریم امنیتی جانب مقابل شوروی در جنگ سرد است و هر تلاشی برای صدور ناامنی به آن «با پاسخ کوبندهٔ نظامی» روبهرو خواهد شد؛ شورای امنیت نیز به استثنای شوروی لشکرکشی را تقبیح کرد و امریکا و متحدان اروپاییاش به تحریم المپیک مسکو پرداختند.
بخش خواندنی این قسمت، دیدار خصوصی در منزل شخصی جنرال ضیاءالحق است: ترکی الفیصل و برادرش — که آن زمان وزیر خارجۀ عربستان بود — با جنرال اختر عبدالرحمان و جنرال ضیاءالحق دیدار کردند و به روایت کتاب، «ما هر دو با جنرال اختر و جنرال ضیاالحق در منزل شخصی دومی دیدار کردیم. در این دیدار ما چهار نفر تعهد سپردیم و سوگند یاد کردیم که نمیگذاریم جای پای شوروی در افغانستان محکم شود». در خود نشست نیز قطعنامۀ نکوهش اشغال و مطالبۀ خروج بیقیدوشرط ارتش سرخ تصویب شد و استاد برهانالدین ربانی در آن «به نمایندهگی از شش تنظیمی که مقاومت ضد شوروی را انجام میدادند» سخن گفت؛ اقدامی که به گفتۀ کتاب «پیام روشن داشت و آن این که مقاومت نزد ما رسمیت دارد». کاوش در پایان یادآوری میکند که در جنوری ۱۹۸۰ تنظیم عبدربالرسول سیاف هنوز تشکیل نشده بود و از همین رو شمار تنظیمهای پاکستاننشین «شش» ذکر شده است.
در سنجش خنثی این روایت، چارچوب اصلی آن با اسناد رسمی همخوان است: تاریخ و محل نشست فوقالعاده (۲۷ تا ۲۹ جنوری ۱۹۸۰، اسلامآباد)، محکومیت مداخله و مطالبۀ خروج فوری و بیقیدوشرط در متن قطعنامه و اعلامیۀ پایانی نشست ثبت است و عضویت افغانستان نیز در همان نشست به حالت تعلیق درآمد. یک نکتۀ تاریخی اما نیازمند دقت است: هشدار مشهور کارتر دربارۀ خلیج — که هر تلاش نیروی خارجی برای تسلط بر آن تجاوز به منافع حیاتی امریکا شمرده میشود — در اسناد رسمی در سخنرانی وضعیت کشور او در ۲۳ جنوری ۱۹۸۰ ثبت شده است، در حالی که متن کتاب آن را به نشست ۱۰ جنوری نسبت میدهد؛ این جابهجایی کوچک تاریخ، به احتمال زیاد از فشردهسازی خاطرههاست و به اصل رویداد آسیب نمیزند. نکتۀ پایانی کاوش دربارۀ «شش تنظیم» نیز با ترتیب زمانی شناختهشده سازگار است، زیرا اتحاد هفتگانه با پیوستن تنظیم سیاف اندکی بعد شکل گرفت. بدینسان این بخش از خاطرات ترکی الفیصل، در کنار بخش پیشین همین فصل، تصویری از لحظهای میدهد که در آن پاسخ به اشغال افغانستان از سطح واکنشهای دوجانبه به یک جبهۀ دیپلماتیک گسترده بدل شد.
شرح تصویر: برهانالدین ربانی، که در نشست فوقالعادۀ وزیران خارجۀ کشورهای اسلامی در اسلامآباد (جنوری ۱۹۸۰) به نمایندهگی از شش تنظیم مقاومت سخن گفت.
منبع: فردوس کاوش




