کتاب «دوسیۀ افغانستان» خاطرات شاهزاده ترکی الفیصل، رئیس سازمان استخبارات عربستان سعودی از ۱۹۷۷ تا ۲۰۰۱ و پسر ملک فیصل، از منابع دست‌اول مهم برای شناخت نقش ریاض در جنگ افغانستان است؛ این کتاب در ۲۰۲۱ نشر شد و فصل نخست آن «تهاجم ـ و پاسخ» نام دارد. فردوس کاوش در نوشته‌یی تازه، صفحات ۱ تا ۱۲ همین فصل را به‌صورت نقل به مضمون بازگو کرده است؛ صفحاتی که چگونگی شکل‌گیری نخستین کانال مالی حمایت از مقاومت افغانستان را روایت می‌کند.
به روایت ترکی الفیصل، جنرال ضیاءالحق، رئیس‌جمهور پاکستان، و ملک خالد، پادشاه عربستان، در اصل بر پاسخ مشترک به سرازیرشدن ارتش سرخ به افغانستان توافق کردند و چند روز بعد اسلام‌آباد و واشنگتن اعلام کردند که سیاست‌شان حمایت از مقاومت چریکی با انگیزۀ دینی خواهد بود و دو ایالت هم‌مرز پاکستان پایگاه‌های فرامرزی چریک‌ها می‌شود. این سیاست را جنرال اختر عبدالرحمان، رئیس وقت سازمان استخبارات اردوی پاکستان، به ضیاءالحق پیشنهاد کرده بود و در واشنگتن زبیگنیو برژنسکی، مشاور امنیت ملی جیمی کارتر، آن را توصیه کرده بود. به نوشتۀ ترکی، اختر جنگ چریکی در افغانستان را دفاع از کشورش در برابر شوروی و هند می‌دانست و برژنسکی در آن فرصتی می‌دید که افغانستان را به ویتنام شوروی بدل کند؛ در کنار این محاسبات راهبردی، انگیزۀ دینی نیز در میان بود، زیرا کشوری مسلمان‌نشین از سوی قدرتی خداناباور اشغال شده بود.
در ادامۀ این روایت، جنرال اختر در آغاز جنوری ۱۹۸۰ به ریاض رفت و دو طرف بر حمایت مالی همه‌جانبۀ ریاض از مقاومت ضد شوروی توافق کردند. ترکی آنگاه اقدامی نمادین کرد: احمد بادیب، رئیس دفترش، را با دو میلیون دالر پول نقد به اسلام‌آباد فرستاد تا آن را به اختر و ضیاءالحق تحویل بدهد. همۀ این پول نوت‌های صد دالری بود ــ بیست‌هزار نوت ــ که در بکس‌ها جا شده بود و وزنش بسیار بیشتر از حدس آغازین از آب درآمد. بادیب را در اسلام‌آباد بی‌درنگ به دفتر ضیاءالحق بردند و او دستور داد پول به خانۀ شخصی جنرال اختر برده و همان‌جا گذاشته شود؛ دستوری که به گفتۀ ترکی خود نمادین بود، زیرا معنایش این بود که حمایت از نبرد ضد روسی اعلام‌ناشده می‌ماند. شمارش بیست‌هزار نوت در خانۀ اختر نیز بیش از تصور نخست زمان برد. ترکی می‌نویسد با همین اقدام، اساس روندی گذاشته شد که تا خروج ارتش سرخ ادامه یافت: کمک‌های مالی عربستان در اختیار پاکستان گذاشته می‌شد و پاکستان آن را میان مجاهدین توزیع می‌کرد؛ و بعدها معلوم شد که بخشی از همان دو میلیون دالر صرف خرید موشک برای مجاهدین شده است.
متن اصلی انگلیسی کتاب این جزئیات محوری را عیناً تأیید می‌کند: فرستادن بادیب با «دو میلیون دالر نقد در بکس‌ها»، بیست‌هزار نوت صد دالری، سنگینی بار و این‌که پول باید نقد می‌بود تا کمک‌ها قابل ردیابی نباشد. روایتی مستقل در کتاب «جنگ‌های شبح» استیو کول نیز همین مأموریت بادیب را شرح می‌دهد، هرچند رقم را حدود ۱٫۸ میلیون دالر و مسیر را از راه کراچی می‌آورد؛ این تفاوت‌های کوچک نشان می‌دهد که با خاطره‌یی از درون دستگاه استخبارات روبه‌روییم که باید در کنار منابع دیگر خوانده شود، و داوری‌های روایت دربارۀ انگیزۀ بازیگران ــ از محاسبۀ برژنسکی تا نگاه اختر ــ خوانش خود نویسنده است. با این همه، ارزش این صفحات در آن است که از زبان یکی از معماران اصلی آن روند، لحظۀ آغاز یکی از بزرگ‌ترین لوله‌های مالی جنگ سرد را با جزئیاتی ملموس ثبت می‌کند.
منبع: فردوس کاوش
