بازخوانی میراث ابن‌سینا
هزار سال پس از روزگار ابوعلی ابن‌سینا، نام او هنوز می‌تواند سه کشور را گرد یک میز بنشاند. ابن‌سینا (۳۷۰–۴۲۸ هجری قمری)، حکیم و دانشمند زادۀ افشنه در نزدیکی بخارا، با «قانون در طب» و «شفا» از اثرگذارترین چهره‌های تاریخ علم است؛ کتاب قانون او سده‌ها در دانشگاه‌های اروپا تدریس می‌شد و اندیشه‌اش پلی میان تمدن‌ها بود. روز پنجشنبه ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶، کاخ ملل سازمان ملل متحد در ژنو میزبان نشستی بین‌المللی با عنوان «ابوعلی ابن‌سینا و سهم او در شکل‌گیری جهان‌بینی نوین علمی» بود که به ابتکار مشترک نمایندگی‌های دایمی افغانستان، ایران و تاجیکستان در دفتر سازمان ملل در ژنو برگزار شد؛ در این نشست، تاتیانا والووایا، مدیرکل دفتر سازمان ملل در ژنو، و شماری از دانشمندان و دیپلمات‌های این حوزۀ تمدنی سخن گفتند.
سید حسین اشراق، از سخنرانان مدعو این نشست، در گزارشی که از سخنرانی خود منتشر کرده است، از جایگاه ابن‌سینا در حوزۀ تمدنی مشترک، تأثیرگذاری او بر فرهنگ علمی غرب و نیاز به روزآمد کردن اندیشه‌هایش سخن گفته است. به نوشتۀ او، پاسخ به بحران‌های نوظهور جهان معاصر — از نابرابری در دسترسی به دانش تا مسئولیت اخلاقی علم در عصر فناوری‌های نوین — را باید در بازخوانی همین میراث جست. اشراق سه اصل را برای آیندۀ علم پیش نهاده است: «توسعۀ مرزهای دانش در پرتو تعامل و همکاری میان‌تمدنی»، «ترویج دانش میان‌رشته‌ای» میان علوم تجربی، فلسفه، اخلاق، هنر و علوم انسانی، و «التزام پیشرفت علمی به مسئولیت اخلاقی، صیانت از کرامت انسانی و کاهش رنج بشری».
پیشنهاد اصلی او، تأسیس «نهاد بین‌المللی میان‌فرهنگی پاسداری از میراث علمی و فلسفی ابن‌سینا» است؛ نهادی که به گفتۀ او می‌تواند با پیشگامی سه کشور افغانستان، ایران و تاجیکستان — که آن‌ها را «خاستگاه تاریخی و فرهنگی ابن‌سینا» می‌خواند — آغاز شود و با پیوستن کشورهای دیگر، در مسیر «تحقق عقلانیت مشترک» نقش‌آفرینی کند.
این نشست، ابن‌سینا را یک بار دیگر از کتابخانه‌ها به صحنۀ گفت‌وگوی جهانی آورد و او را میراث مشترک یک حوزۀ تمدنی خواند، نه دارایی یک کشور تنها. آزمون واقعی چنین ابتکارهایی اما پس از پایان نشست‌ها آغاز می‌شود: این‌که پیشنهاد نهاد ابن‌سینا از سطح اعلام و بزرگداشت فراتر رود و به برنامه‌ای پایدار در پژوهش و آموزش بدل شود، چیزی است که زمان و پی‌گیری سه کشور بنیان‌گذار نشان خواهد داد.
منبع: سید حسین اشراق
