تاریخ آسیای میانه در سده‌های سوم تا ششم میلادی — دوره‌ای که در آن دولت‌ها و توده‌های گوناگون، از کوشانیان و کیداریان تا هپتالیان، صحنۀ این سرزمین را شکل دادند — بیش از هر چیز از رهگذر تاریخ‌های دودمانی چین و منابع غربی شناخته می‌شود. لودمیلا آکیموونا بوروفکووا (۱۹۳۰–۲۰۱۱)، دکتر علوم تاریخی و پژوهشگر انستیتوت خاورشناسی آکادمی علوم روسیه، از برجسته‌ترین متخصصان جغرافیای تاریخی و تاریخ تباری این منطقه بر پایۀ منابع باستانی چین بود و کتاب او، «توده‌های آسیای میانه در سده‌های سوم تا ششم میلادی (بر پایۀ منابع باستانی چین و منابع غربی)»، در سال ۲۰۰۸ از سوی همان انستیتوت در مسکو در ۳۵۹ صفحه منتشر شد.
عزیز آریانفر خبر داده است که کار ترجمۀ فارسی این کتاب به پایان رسیده است. به گفتۀ او، ویرایش و آرایش ترجمه شاید یک ماه دیگر را در بر بگیرد و پس از آن امید می‌رود کتاب به زیور چاپ آراسته و در دسترس دوستداران تاریخ راستین کشور و منطقه گذاشته شود. او از میان بخش‌های کتاب، بخش پادشاهی یاداها در بدخشان را «بس دلچسپ و خواندنی» خوانده است؛ پادشاهی‌ای که به گفتۀ او پایتختش فیض‌آباد بود و یاداها در کنار خیون‌ها و ابودولوها یکی از سه سازوارۀ کنفدراسیون هپتالیان را می‌ساختند. به گفتۀ مترجم، کتاب بر تاریخ هون‌های اروپایی و دیگر توده‌ها و دولت‌های آسیایی نیز روشنی می‌اندازد. «یادا» همان نامی است که منابع چینی برای هپتالیان به کار می‌بردند و پیوند هپتالیان با بدخشان و تخارستان در پژوهش‌های تاریخی این دوره نیز جایگاهی شناخته‌شده دارد؛ با این همه، جزئیات این بازسازی تاریخی را باید در خود کتاب و بر پایۀ استدلال‌های نویسنده‌اش خواند.
آمدن این پژوهش به زبان فارسی، برای خوانندگانی که تاریخ باستانی سرزمین ما را پی می‌گیرند، گامی ارزشمند است: اثری که بر منابع دست‌اول چینی و غربی تکیه دارد و توده‌ها و دولت‌هایی را بررسی می‌کند که سرنوشت خراسان و آسیای میانه را رقم زدند، اکنون از رهگذر ترجمه‌ای فارسی بی‌واسطه‌تر در دسترس قرار می‌گیرد. این ترجمه در ادامۀ همان تلاشی است که پیش از این نیز بخش‌هایی از پژوهش‌های بوروفکووا دربارۀ هون‌ها را به خوانندگان فارسی‌زبان رسانده بود، و انتشار آن می‌تواند شناخت ما را از یکی از کم‌نورترین و پرپرسش‌ترین دوره‌های تاریخ منطقه ژرف‌تر کند.
