کابلِ ۱۹۱۵ زمستانهای سختی داشت. ظفرحسن آیبک مینویسد برف چنان میبارید که بامهای گلینِ خانهها زیر سنگینیاش مینشست و مردم ناچار بودند پیدرپی برف بامها را پاک کنند. در میان مردم ضربالمثلی رواج داشت که آیبک آن را ثبت کرده است: «کابل بیزر باشد، بیبرف نباشد»؛ برف برای کابل از زر هم عزیزتر بود، چون آب سال شهر از همان برف میآمد.
اما قلب خانه در زمستان، صندلی بود: منقلی پر از آتش که میزی کوتاه رویش میگذاشتند و لحاف بزرگی بر آن میکشیدند؛ همۀ خانواده گرد آن مینشستند و پا در گرمای زیر لحاف میکردند. به نوشتۀ آیبک، خانههای توانگران بخاری آهنی هم داشت، اما صندلی از آنِ همه بود و شبهای دراز زمستان کابل دور آن میگذشت؛ با چای و گفتوگو و «شبچری»، همان شبنشینیهایی که سرمای بیرون را از یاد میبرد.
صندلی فقط وسیلۀ گرما نبود؛ نظم اجتماعی خانه بود. بزرگترها جای معین خود را داشتند و کوچکترها در حاشیۀ لحاف مینشستند و زمستان، که در کوچههای کابل با برف و تاریکی حکومت میکرد، در اتاق با آتش منقل و گرمای جمع شکست میخورد.
امروز صندلی هنوز در بسیاری از خانههای افغانستان زنده است؛ آیبک یک قرن پیش، گرمای همان لحاف و منقل را برای ما ثبت کرده است.
منبع: خاطرات ظفرحسن آیبک، ترجمه و تحشیۀ فضلالرحمن فاضل، کتاب کابل، ۱۴۰۳




