در کابلِ ۱۹۱۵ موتر کالایی کمیاب بود. رفتوآمد شهر بر اسپ و بگی و گادی میچرخید و مردم عادی اگر کاری داشتند، گادیای کرایه میگرفتند؛ آن هم اگر کوچه تاب گذشتنش را میداشت، زیرا سرکهای شهر چنان تنگ بود که گادی در بیشتر جاها راه نمییافت. در چنین شهری، یکی از معدود کسانی که سوار موتر میشد، خود امیر حبیباللهخان بود.
ظفرحسن آیبک در خاطراتش صحنهای را ثبت کرده است که فاصلۀ دربار و کوچه را در دو واژه خلاصه میکند. به نوشتۀ او، امیران و خاندان شاهی سوار اسپ یا بگی میشدند و امیر گاه سوار موتر هم میشد. زنان امیر، با تکهای نازک روی پوشیده، در سرکهای خلوت آن را کنار میزدند و سوارکارانی که همراهشان بودند، رهگذران را صدا میکردند: «کور شو!»
«کور شو» یعنی چشم ببند و روی بگردان؛ رهگذر حق نداشت به سوی موکب شاهی نگاه کند. در شهری که نه روزنامۀ پرخوانندهای بود و نه دوربینی، قدرت خود را همینگونه در سرک به نمایش میگذاشت: با صدای سوارکار و چشمان بستهٔ مردم.
این صحنۀ کوچک از آن رو ارزش دارد که نظم نانوشتۀ آن روزگار را نشان میدهد؛ نظمی که در آن، خیابان از آنِ همه نبود و نگاه کردن نیز اجازه میخواست.
منبع: خاطرات ظفرحسن آیبک، ترجمه و تحشیۀ فضلالرحمن فاضل، کتاب کابل، ۱۴۰۳




