شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، روز چهارشنبه (۱۸ نومبر) در نشست همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (اپک) در شهر شنژن چین، از سیاستهای تجاری و تحریمهای غرب انتقاد کردند. همزمان، دونالد ترمپ، رئیسجمهور امریکا، وارد چین شد تا در نشست سهجانبه با رهبران چین و روسیه شرکت کند.
شی جینپینگ شخصاً در فرودگاه شنژن از ترمپ استقبال کرد. این نخستین بار از زمان آغاز ریاستجمهوری شی است که او برای استقبال از یک رهبر خارجی به فرودگاه میرود.
دو رهبر پس از در آغوش گرفتن یکدیگر و گفتوگویی کوتاه، بهسوی موترهای رسمیشان حرکت کردند. شی با این استقبال، اقدام مشابه ترمپ را در جریان سفر ماه سپتامبر خود به امریکا پاسخ داد.
شی جینپینگ پیش از ورود ترمپ، در سخنرانی خود در نشست اپک بر ضرورت حمایت از تجارت آزاد، سرمایهگذاری و نظام تجاری چندجانبه تأکید کرد و گفت که چین در برابر سیاستهای حمایتگرایانه و اقدامات یکجانبه ایستادگی خواهد کرد.
او گفت: «ما باید قاطعانه از نظام تجاری چندجانبه مبتنی بر قواعد، با محوریت سازمان تجارت جهانی، پشتیبانی کنیم و از تجارت و سرمایهگذاری آزاد و باز حمایت کنیم.»
این اظهارات در حالی مطرح شده است که واشنگتن محدودیتهای تازهای بر دسترسی چین به تراشههای پیشرفتهی هوش مصنوعی، از جمله محصولات شرکت انویدیا، وضع کرده است. این اقدام میتواند توافق شکنندهی تجاری میان دو کشور را با چالشهای بیشتری روبهرو کند.
رئیسجمهور چین همچنین اعلام کرد که کشورش به سرمایهگذاری در صنایع و فناوریهای جدید ادامه خواهد داد، تعرفههای وارداتی را کاهش خواهد داد و بازارهای خود را بیش از پیش به روی تجارت و سرمایهگذاری خارجی باز خواهد کرد.
با این حال، شرکای تجاری غربی چین بارها از سیاستهای اقتصادی بیجینگ انتقاد کردهاند. آنان معتقدند حمایت گستردهی دولت چین از بخش تولید، به مازاد تجاری سالانه بیش از یک تریلیون دالر انجامیده و صنایع و فرصتهای شغلی کشورهای دیگر را با تهدید روبهرو کرده است.
در مقابل، مقامهای چینی میگویند الگوی رشد اقتصادی این کشور با شرایط توسعهی آن سازگار است.
انتقاد پوتین از تحریمهای غرب
ولادیمیر پوتین نیز در سخنرانی خود در نشست اپک، از تحریمهای غرب علیه روسیه انتقاد کرد و قدرتهای غربی را «هژمونهای پیشین» خواند.
او مدعی شد که ابزارهای سنتی فشار اقتصادی، از جمله تحریمها، تعرفهها و محدودیتهای صادراتی، بخش بزرگی از کارایی گذشتهشان را از دست دادهاند.
پوتین گفت تجربه نشان داده است که این ابزارها، با وجود تأثیرات بازدارنده، نمیتوانند رشد اقتصادی کشورهای رقیب را متوقف کنند یا اقتصاد آنها را از میان ببرند.
رئیسجمهور روسیه همچنین وضعیت اروپا را «افول تحقیرآمیز» توصیف کرد و مدعی شد که تحریمهای غرب علیه مسکو، پس از آغاز تهاجم نظامی روسیه به اوکراین، نتایج مورد انتظار کشورهای تحریمکننده را به همراه نداشتهاند.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که جنگ روسیه علیه اوکراین وارد پنجمین سال خود شده و درگیریهای نظامی میان دو کشور همچنان ادامه دارد.
پوتین همچنین در دیدار جداگانه با شی جینپینگ گفت که همکاریهای مسکو و بیجینگ در عرصهی سیاست خارجی بهگونهی باثبات و مثبت پیش میرود.
شی نیز در این دیدار بر گسترش همکاریهای همهجانبه میان چین و روسیه و تقویت نقش دو کشور در شکلدهی به نظم چندقطبی جهانی تأکید کرد.
نشست سهجانبه؛ نگرانی از توافق قدرتهای بزرگ
قرار است دونالد ترمپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین روز پنجشنبه (۱۹ نومبر) در حاشیهی نشست اپک در شنژن گفتوگو کنند.
جنگ روسیه علیه اوکراین، جنگ امریکا در ایران، روابط تجاری، هوش مصنوعی و تسلیحات هستهای از موضوعاتی هستند که احتمال دارد در این نشست مطرح شوند.
دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، اعلام کرده است که برای گفتوگوی سهجانبه یک ساعت زمان در نظر گرفته شده است.
مقامهای امریکایی و روسی همچنین تأیید کردهاند که ترمپ و پوتین دیداری جداگانه خواهند داشت.
به گفتهی یوری اوشاکوف، مشاور سیاست خارجی کرملین، این دیدار پس از نشست عمومی اپک برگزار خواهد شد و شماری از اعضای هیأتهای دو کشور نیز در آن حضور خواهند داشت.
با این حال، مقامهای روسی گفتهاند که مذاکرات گستردهی دوجانبه میان ترمپ و پوتین برنامهریزی نشده است.
برگزاری نشست سهجانبه میان رهبران امریکا، چین و روسیه نگرانیهایی را در شماری از پایتختهای اروپایی و آسیایی برانگیخته است.
برخی کشورها نگراناند که این سه قدرت بزرگ نظامی جهان درباره مسائل حساس بینالمللی به توافقهایی دست یابند که منافع کشورهای کوچکتر در آن نادیده گرفته شود.
این نگرانیها سبب شده است که نشست پیشرو با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ مقایسه شود؛ نشستی که رهبران امریکا، بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروی در جریان جنگ جهانی دوم درباره نظم سیاسی پس از جنگ گفتوگو کردند.
با این حال، کرملین این مقایسهها را رد کرده و آنها را گمانهزنی تحلیلگران سیاسی خوانده است.
پوتین نیز با اشاره به اهمیت نشست سهجانبه گفته است که انتظار دارد این گفتوگوها دستاوردهای مهمی به همراه داشته باشند.
استقبال متفاوت چین از رهبران جهان
در حاشیهی نشست اپک، نحوهی استقبال چین از رهبران خارجی نیز توجه رسانهها را جلب کرده است.
در حالی که رهبران استرالیا، کانادا، کوریای جنوبی و شماری از کشورهای دیگر با مراسم رسمی، حضور گروههای هنری و تشریفات نظامی استقبال شدند، سانائه تاکایچی، نخستوزیر جاپان، بدون برگزاری مراسم مشابه وارد چین شد.
این تفاوت در شرایطی رخ داده است که روابط بیجینگ و توکیو از حدود یک سال پیش، پس از اظهارات تاکایچی درباره احتمال مداخلهی نظامی جاپان در صورت گسترش درگیری بر سر تایوان، با تنش همراه بوده است.
در سوی دیگر، ترمپ پیش از سفر به چین، در مانیل با مقامهای فیلیپین دیدار کرد و وعده داد همکاریهای دفاعی واشنگتن با این کشور را گسترش دهد.
این تعهد در شرایطی مطرح شده است که اختلافات ارضی میان چین و فیلیپین در دریای جنوبی چین همچنان ادامه دارد.
ترمپ همچنین پیشتر احتمال دیدار با کیم جونگ اون، رهبر کوریای شمالی، را در جریان سفر به چین مطرح کرده بود، اما تاکنون چنین دیداری تأیید نشده است.
تأکید پوتین بر گفتوگو برای حل اختلافات
پوتین در پایان سخنرانی خود، وضعیت کنونی جهان را پرتنش توصیف کرد، اما گفت که اختلافات بینالمللی را میتوان از راه مذاکره و گفتوگو حل کرد.
او ابراز امیدواری کرد که نشست سهجانبه با رهبران چین و امریکا نتایج مهمی به همراه داشته باشد.
در همین حال، بیجینگ اعلام کرده است که این نشست میتواند به تقویت صلح جهانی کمک کند.
نشست روز پنجشنبه در شرایطی برگزار خواهد شد که رقابت اقتصادی چین و امریکا، جنگ روسیه علیه اوکراین و اختلافات امنیتی در آسیا، روابط قدرتهای بزرگ جهان را با چالشهای جدی روبهرو کرده است.
چرا این خبر مهم است؟ این سخنرانیها نشان میدهد چین و روسیه پیش از نشست سهجانبه میکوشند خود را مدافع تجارت آزاد و نظم چندجانبه نشان دهند و واشنگتن را طرف حمایتگرا و تحریمکننده معرفی کنند؛ لحنی که فضای گفتوگوهای روز پنجشنبه و نتیجهی آن را شکل میدهد.
منبع: Reuters




