محمداکرام اندیشمند در یادداشتی کوتاه نوشت که اهل فرهنگ و سیاست کشور هنوز به «اصل مشکل» توجه نکرده‌اند: کشورها و دولت‌ها با تاریخ ساخته نمی‌شوند. به گفتۀ او، «کشورها و دولت‌ها با قدرت ساخته می‌شود، قدرت سیاسی» و «تاریخ و اسناد تاریخی اگر به درد صاحبان قدرت برای ساختن کشور و دولت بخورد از آن استفاده می‌شود و اگر نخورد به همان گذشته تعلق می‌گیرد و به حال خودش رها می‌شود». او برای نمونه می‌پرسد: «مگر در تاریخ، پاکستان، اوزبیکستان، تاجیکستان، عربستان سعودی، سوریه، لبنان و … داشتیم؟» و نتیجه می‌گیرد که تاریخ در جغرافیا شکل می‌گیرد و جغرافیا را نیز بدون قدرت نمی‌توان به دست داشت.
این گزاره در نگاه نخست واقع‌گرایانه می‌نماید، اما یک پرسش ساده در برابرش می‌ایستد — پرسشی که از دل کارنامۀ خود حاکمیت‌های افغانستان برمی‌خیزد: اگر حرف شما درست است، پس چرا حاکمیت‌های افغانستان در صدد جعل تاریخ بوده و هستند؟ اگر تاریخ برای قدرت بی‌ارزش و رهاکردنی بود، هیچ حاکمی هزینۀ ساختن تاریخ دروغین را نمی‌پرداخت.
نمونهٔ نامدار: «پته خزانه»
در ۱۹۴۴ عبدالحی حبیبی، مورخ نام‌آور و از چهره‌های فرهنگی دولت وقت، مدعی شد نسخه‌ای یافته است که تاریخ ادبیات پشتو را نزدیک به ۸۰۰ سال عقب می‌برد و شاعران پشتو را تا قرن هشتم میلادی می‌رساند. بیشتر ایران‌شناسان این نسخه را جعلی می‌دانند: دیوید نیل مکنزی، ایران‌شناس نام‌آور، نشان داد که دو حرف نوین پشتو (ږ و ڼ) که پیش از ۱۹۳۵ در هیچ نسخۀ اصیلی یکجا دیده نشده‌اند، در سراسر آن به کار رفته است؛ اصل نسخه نیز هرگز برای آزمون علمی در دسترس پژوهشگران قرار نگرفت. با این همه، دولت وقت «کشف» حبیبی را پذیرفت، او را تقدیر کرد و شخصیت ساختگی «امیر کروړ» از دل همان نسخه راهی کتاب‌های درسی شد. پژوهشی در دانشگاه تهران (۲۰۲۴) دربارۀ «تاریخ‌سازی» در کتاب‌های درسی تاریخ افغانستان در سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱، همین روند را مستند کرده است: هر حاکمیت، تاریخ مکتب را به روایت خود بازنویسی کرده است.
و این روند به دیروز تعلق ندارد. همین امروز حاکمیت کنونی واژۀ «پارسی» را از تابلوی دانشگاه کابل حذف می‌کند و نام‌ها و نشانه‌های تاریخی را دست‌کاری می‌کند. اگر تاریخ و نام و روایت برای قدرت بی‌اهمیت بود، این همه حساسیت بر سر یک تابلو و یک واژه برای چه بود؟
مثال‌های خود اندیشمند نیز برمی‌گردد
پاکستان، تاجیکستان و ازبکستان درست است که با قدرت و بر روی نقشه ساخته شدند؛ اما هیچ‌کدام بی‌تاریخ نماندند: هر سه به محض برپایی، به ساختن تاریخ بنیان‌گذار، قهرمان ملی و روایت رسمی پرداختند. عربستان سعودی نیز دولتش را بر یک روایت تاریخی ـ دینی، پیمان درعیه در ۱۷۴۴، استوار کرد. یعنی قدرت و تاریخ دو راه جدا نیستند: قدرت برای ماندن و مشروع شدن، خود را در تاریخ می‌نویسد — و آنجا که تاریخ آماده‌ای نمی‌یابد، آن را می‌سازد یا جعل می‌کند.
در سخن اندیشمند نیمۀ درستی هست: دولت‌ها با سازمان و زور برپا می‌شوند و هیچ دولتی تنها با سند تاریخی ساخته نشده است. اما از این گزاره نتیجه نمی‌شود که تاریخ در ساختن و نگه داشتن دولت‌ها نقشی ندارد. بهترین سند نقش تاریخ، همان جعل تاریخ است: حاکمیت‌های افغانستان یک قرن است که تاریخ را جعل می‌کنند، دقیقاً چون می‌دانند روایت گذشته یکی از ستون‌های مشروعیت امروز است. پرسش همچنان بر جاست: اگر تاریخ به کار قدرت نمی‌آید، چرا حاکمان آن را جعل می‌کنند؟
