نام شهروندان افغانستان سال‌هاست موضوع بحث است: آیا عنوان عمومی مردم این کشور باید «افغان» باشد یا «افغانستانی»؟ هادی امیرزاده در نوشته‌ای با عنوان «افغانستانی؛ گامی به‌سوی ملت‌شدن» استدلال می‌کند که نام ملی باید از نام خود سرزمین گرفته شود، نه از نام یکی از اقوام آن.
او نوشته‌اش را با خاطره‌ای از بیش از سه دهه پیش آغاز می‌کند: در نخستین روز حضورش در یک دورۀ زبان آلمانی، آموزگار از او پرسید اهل کجاست و او پاسخ داد: «من افغانستانی هستم.» آموزگار گفت: «شما را افغان می‌نامند، نه افغانستانی». امیرزاده می‌نویسد همان‌جا برای آموزگارش توضیح داد که این نوع نام‌گذاری، در نگاه او، بخشی از سیاستی است که می‌کوشد هویت یک جامعۀ چندقومی را با نام و هویت یک قوم خاص تعریف کند.
به استدلال او، «افغان» نام یکی از اقوام ریشه‌دار این سرزمین است و «افغانی» واحد پول کشور؛ عنوان فراگیر و شایستۀ شهروندان این سرزمین «افغانستانی» است — عنوانی برگرفته از نام خود کشور که به هیچ قوم خاصی تعلق ندارد و همۀ اقوام، زبان‌ها و فرهنگ‌های این جغرافیا را دربر می‌گیرد. او یادآور می‌شود که این قاعده در سراسر جهان پذیرفته شده است: مردم پاکستان را پاکستانی، ایران را ایرانی، عراق را عراقی، لبنان را لبنانی، امریکا را امریکایی، هالند را هالندی و آلمان را آلمانی می‌نامند. پس چرا وقتی نوبت به این سرزمین می‌رسد، باید نام یک قوم عنوان عمومی همۀ شهروندان شود؟
امیرزاده این سیاست را «افغانیزه‌ساختن و پشتونیزه‌کردن جامعه» می‌خواند و می‌نویسد شماری از مردم، به‌ویژه کسانی که فرصت آشنایی با پیشینۀ تاریخی و پیامدهای چنین سیاست‌هایی را نداشته‌اند، این نام‌گذاری را با نیتی پاک پذیرفته‌اند، بی‌آنکه از ریشه‌ها و ابعاد آن آگاه باشند. او در پایان تأکید می‌کند که سخنش نه از سر دشمنی با هیچ قوم و زبانی است و نه به قصد نفی هویت کسی؛ هیچ قومی نباید هویت خود را بر دیگران تحمیل کند و «هویت مشترک را نمی‌توان با نادیده‌گرفتن هویت‌های قومی بنا کرد».
این استدلال بر یک تمایز ساده و روشن تکیه دارد: نام سرزمین از آنِ همه است، اما نام یک قوم فقط از آنِ همان قوم. در کشوری با این‌همه تنوع قومی و زبانی، عنوانی که از نام خود سرزمین ساخته شود، تنها عنوانی است که هیچ شهروندی را بیرون از دایرۀ ملت نمی‌گذارد؛ و وحدت واقعی، چنان‌که نویسنده می‌گوید، زمانی شکل می‌گیرد که حرمت و هویت همه به یک اندازه پاس داشته شود.
منبع: هادی امیرزاده
