شهزاده ترکی الفیصل، کوچک‌ترین پسر ملک فیصل و رئیس ادارۀ کل استخبارات عربستان سعودی از ۱۹۷۷ تا ۲۰۰۱، در کتاب خاطراتش «دوسیۀ افغانستان» (نشر ۲۰۲۱) از شب لشکرکشی شوروی به افغانستان و ساعت‌های پس از آن روایت می‌کند. فردوس کاوش برگردانِ نقل‌به‌مضمون فصل یکم این کتاب، «لشکرکشی و پاسخ»، را منتشر کرده است؛ بخشی که صفحات ۱ تا ۱۲ کتاب را دربر می‌گیرد.
الفیصل می‌نویسد برحسب عادت همیشه به خبرهای رادیو بی‌بی‌سی گوش می‌کرد و ساعت هفت شام ۲۴ دسامبر ۱۹۷۹، به وقت ریاض، از امواج سرویس جهانی بی‌بی‌سی خبر پیاده‌شدن نیروهای شوروی در افغانستان را شنید. به گفتۀ او، این خبر هرچند ناگوار بود، انتظارش می‌رفت، زیرا بر بنیاد معلوماتی که در دست داشتند، از ماه‌ها پیش به این نتیجه رسیده بودند که شوروی در افغانستان مداخلۀ مستقیم نظامی می‌کند. بامداد روز بعد نزد ملک خالد و شهزاده فهد رفت و آنان را نیز سخت نگران یافت؛ پرسش مشترک این بود که اگر جای پای شوروی در افغانستان محکم شود، قدم بعدی روس‌ها چه خواهد بود.
نگرانی ریاض، چنان‌که الفیصل شرح می‌دهد، ریشه در تاریخ داشت: روس‌ها از زمان امپراتوری تزار، ۱۵۰ سال بود که در پی دسترسی به بندری در آب‌های گرم اقیانوس هند بودند و هند بریتانیایی در آن دوران راه‌شان را می‌بست. به باور رهبری عربستان، اگر شوروی در افغانستان جا می‌افتاد، به ناآرامی در ایالت‌های بلوچستان و سند پاکستان دامن می‌زد تا از راه گسترش نفوذ، به‌ویژه در بلوچستان، به آب‌های گرم برسد. در همان زمان، در جنوب عربستان دولت‌های متحد شوروی در یمن جنوبی، سومالیا و ایتوپیا بر سر کار بودند و عراق و سوریه در شمال نیز متحدان مسکو به شمار می‌رفتند؛ رسیدن نفوذ شوروی به کناره‌های دریای عرب و اقیانوس هند به معنای محاصرۀ عربستان بود. ایالات متحده، که تازه محمدرضا پهلوی را از دست داده بود، و مصر، اردن و کشورهای حاشیۀ خلیج نیز همین نگرانی را داشتند.
بر بنیاد این روایت، پاسخ در همان ۲۴ ساعت نخست شکل گرفت: عربستان سعودی، پاکستان، امریکا و تا جایی بریتانیا و فرانسه بر پاسخ مشترک توافق کردند و هر سه طرف پذیرفتند که پاکستان خط اول تهدید و پاسخ است. سازمان‌های استخباراتی بریتانیا، ایالات متحده و فرانسه معلومات و نگرانی‌های خود را با الفیصل در میان گذاشتند و شام ۲۵ دسامبر، جنرال ضیاالحق با ملک خالد تماس تلفنی گرفت و دو طرف گفت‌و‌گویی مفصل داشتند.
این متن، روایت دست‌اول یکی از بازیگران اصلی آن روزهاست و نشان می‌دهد ائتلاف ضد شوروی در جنگ افغانستان از همان ساعت‌های نخست بر چه محاسبه‌هایی بنا شد. در عین حال، خود کتاب به‌عنوان روایت عربستان سعودی از این رویدادها معرفی شده است؛ ملک عبدالله الفیصل را به نوشتن آن تشویق کرده بود تا نسخۀ ریاض از ماجرا نیز در تاریخ ثبت شود.
منبع: فردوس کاوش
