در بحث داغِ نام زبان، طنز کهنترین سلاح است. داوود عرفان، نویسنده و طنزپرداز، در یادداشت تازهاش همان منطقی را که برای تغییر نام زبانها به کار میرود، وارونه بر سر خودِ آن منطق فرود آورده است؛ یادداشتی که عنوانش را «استدلال به سبک دریوانان» گذاشته است.
او مینویسد پشتو «زبان پاکستانیهایی چون خوشحالخان ختک، حمید مومند و رحمان بابا» است و این سه تن «شاعران پاکستانی»اند. به نوشتهٔ او، نام زبان «افغانی» است و سندش گفتهٔ محمود طرزی است که نقل میکند: «ما را ملت افغان و خاک پاک وطن عزیز ما را افغانستان میگویند… زبان مخصوصی را نیز مالک میباشیم که آن زبان را زبان افغانی میگویند.» او میافزاید حتی عبدالرحمانخان، بنیانگذار افغانستان، در کتاب «تاجالتواریخ» — که به دری نوشته شده است — (نقل به مضمون) گفته است که با سپاهیانش به زبان افغانی سخن گفته است. و نتیجه میگیرد: «بنابراین هر کسی زبان افغانی ما را پشتو بگوید، جاسوس پاکستان است.»
خوانندهٔ آشنا با این بحثها درمییابد که هیچیک از این داوریها سخن جدی نویسنده نیست. خوشحال ختک، رحمان بابا و حمید مومند شاعران کلاسیک زبان پشتو از درهٔ پشاورند و آثارشان ستونهای ادبیات آن زبان است؛ محمود طرزی نیز وقتی از «زبان افغانی» سخن میگفت، مرادش همان زبانی بود که امروز پشتو خوانده میشود. طنز عرفان دقیقاً بر همین نقطه دست میگذارد: روشی که با گزیدهخوانی از یک سند و با فرمانِ نامگذاری، هر نامی را میتوان «ثابت» کرد و هر مخالفی را به جاسوسی برای بیگانه متهم ساخت. آینهای که او پیش روی این سبک استدلال گرفته است، وارونهٔ همان استدلالهایی است که در بحث نام فارسی هر روز شنیده میشود؛ و حکم نهایی طنز — «جاسوس پاکستان» — نشان میدهد این روش، اگر تا پایانش برویم، سرانجام به کجا میرسد.
منبع: داوود عرفان




