محمدایوب عظیمی، پژوهشگر تاریخ، رونویس فرمانی از امیر حبیبالله کلکانی را منتشر کرده است که در جریدۀ هفتگی «حبیب الاسلام» چاپ شده بود؛ جریدهای که در روزگار حکومت کلکانی در کابل نشر میشد. این فرمان در سال اول، شمارۀ ۱۰ آن جریده، به تاریخ ۲۹ ذیالقعدۀ ۱۳۴۷ قمری برابر با ۱۹ ثور ۱۳۰۸، در صفحۀ ۱۳۵ آمده است.
فرمان، شمارۀ ۲۱۹۴ـ۷۷ و مورخ ۲۱ ذیالقعدۀ ۱۳۴۷، خطاب به محمدمحسنخان، والی کابل، صادر شده است. در آن دستور داده میشود همۀ اسیرانی که از غزنی و قندهار هنگام جنگ دستگیر و زندانی شدهاند، به حضور امیر آورده شوند؛ به هر یک «فی آدم بیست روپیه بقسم سفرخرچ و بخشش» داده شود و رخصت شوند تا به خانههای خود برگردند و آسوده باشند.
در یادداشت همراه فرمان آمده است که اسیران به حضور آورده شدند، پول را گرفتند و رخصت شدند، و دستور داده شد متن فرمان در اخبار نیز نشر شود تا همگان از آن آگاه شوند.
این فرمان در بهار ۱۳۰۸ (۱۹۲۹ میلادی) صادر شده است؛ روزگاری که حکومت کلکانی در کابل با نیروهای مخالف درگیر جنگ بود و جبهههای جنوب، از سوی غزنی و قندهار، از فعالترین جبههها به شمار میرفت. اسیران همین جنگها موضوع این فرماناند.
سندهایی از این دست دو رویه دارند: از یکسو تصمیمی واقعی را ثبت میکنند و از سوی دیگر، چون نشرشان در جریدۀ رسمی به دستور خود فرمان صورت گرفته، بخشی از روایت رسمی حکومت از خویشتناند. خواندن آنها با هر دو رویه، تصویر دقیقتری از آن روزگار به دست میدهد.
منبع: محمدایوب عظیمی




