کشورهای عضو بریکس در آغاز نشست سران این گروه در دهلی نو بر سر یک اعلامیهی مشترک به توافق رسیدهاند؛ توافقی که در بحبوحهی جنگ ایران و ایالات متحده و اختلاف دیدگاه میان تهران و ابوظبی، آزمونی مهم برای حفظ انسجام این بلوک به شمار میرود.
رویترز روز شنبه (۱۲ سپتامبر) به نقل از چهار منبع گزارش داد که مذاکرهکنندگان بریکس بر متن اعلامیهای به توافق رسیدهاند که انتظار میرود بدون نام بردن از کشور مشخصی، «تجاوز یکجانبه از سوی هر کشور» را محکوم کند. رهبران کشورهای عضو قرار است این سند را در ادامهی نشست تایید کنند.
نارندرا مودی، نخستوزیر هند و میزبان نشست، در سخنان افتتاحیه گفت که بریکس به مرحلهای رسیده است که باید وحدت و اجماع درون این گروه را به نتایج عملی در عرصهی جهانی تبدیل کند.
دستیابی به این توافق در شرایطی صورت گرفته که اختلاف میان ایران و امارات متحدهی عربی بر سر درگیریهای خلیج، یکی از چالشهای اصلی نشست امسال بوده است. همزمان، ایران و ایالات متحده پس از وقفهای در بخش بزرگی از ماه آگست، حملات متقابل را در جنگ ششماههی خود از سر گرفتهاند. در همین حال، حوثیهای همسو با ایران در یمن نیز حضور و نفوذ خود را در منطقهی دریای سرخ افزایش دادهاند.
یکی از منابع هندی که به طور مستقیم در جریان مذاکرات قرار داشته، به رویترز گفته است که اعضای بریکس بر سر چند موضوع جنجالی اختلاف داشتند، اما هند با ادامهی رایزنیها تلاش کرد مواضع متفاوت را به هم نزدیک و زمینهی اجماع را فراهم کند.
به گفتهی این منبع، دستیابی به توافق در شرایط جنگهای جاری و افزایش تنشها در منطقهی خلیج، چالشی پیچیده برای دیپلوماسی هند و اعضای بریکس بوده است.
کارشناسان سیاست خارجی پیش از آغاز نشست گفته بودند که یکی از مهمترین آزمونهای بریکس، یافتن ادبیاتی دربارهی بحران خاورمیانه است که هم تهران و هم ابوظبی بتوانند آن را بپذیرند. وزیران خارجهی کشورهای عضو بریکس در ماه می نیز در دهلی نو نتوانسته بودند به دلیل اختلاف میان ایران و امارات متحدهی عربی، اعلامیهی مشترکی صادر کنند.
به باور این کارشناسان، هرچند اعلامیهی مشترک بریکس بعید است تاثیر فوری و چشمگیری بر معادلات ژئوپولیتیک داشته باشد، اما میتواند نشانهای از توانایی کشورهای عضو برای حفظ وحدت در برابر اختلافهای داخلی و موضوعاتی چون تحریمهای غرب باشد.
ولادیمیر پوتین، شی جینپینگ، مسعود پزشکیان، سیریل رامافوسا و شیخ خالد بن محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی، از جمله رهبران حاضر در نشست دهلی نو هستند.
شی جینپینگ در این نشست گفت که کشورهای بریکس باید با هدایت نظم بینالمللی به سوی «برابری و عدالت بیشتر»، در آنچه او «سمت درست تاریخ» خواند، بایستند.
هند که همزمان روابط نزدیکی با ایالات متحده، روسیه، اسرائیل، ایران و کشورهای عربی خلیج دارد، در این نشست با موازنهی پیچیدهی دیپلوماتیک روبهرو است. نارندرا مودی در عین حال از اعضای بریکس خواسته است همکاریهای تجاری را افزایش دهند، موانع بازرگانی را کاهش دهند و فرصتهای بیشتری برای تجارت ایجاد کنند.
مودی گفت: «جنوب جهانی امروز در بحرانهای جهانی در صف نخست قرار دارد، اما هنگام تصمیمگیری در ردیف عقب است. ما باید این هرم و امتیاز را به بستری برای مشارکت تبدیل کنیم؛ جایی که هر کشور صدا و هر عضو سهم داشته باشد.»
نخستوزیر هند همچنین بار دیگر خواستار اصلاح شورای امنیت سازمان ملل متحد و گسترش اعضای دایمی آن، از جمله اعطای کرسی دایمی به هند و دیگر قدرتهای نوظهور شد. او گفت که اصلاح شورای امنیت دیگر نمیتواند به تعویق بیفتد.
مودی افزود: «پیام این نشست بریکس در هند باید روشن باشد؛ اگر آیندهی ما مشترک است، حق شکل دادن به آن آینده نیز باید مشترک باشد.»
بریکس اکنون برازیل، روسیه، هند، چین، افریقای جنوبی، مصر، اتیوپیا، اندونزیا، ایران و امارات متحدهی عربی را در بر میگیرد. این گروه در سال ۲۰۰۹ با هدف افزایش نقش اقتصادهای نوظهور در نظام جهانی شکل گرفت و اعضای آن در مجموع بیش از ۴۰ درصد جمعیت جهان و نزدیک به یکچهارم اقتصاد جهانی را تشکیل میدهند.
