علامت: بحران انرژی

  • ایالات متحده و ایران به توافق نزدیک‌تر شده‌اند، اما زمان امضا هنوز روشن نیست

    ایالات متحده و ایران به توافق نزدیک‌تر شده‌اند، اما زمان امضا هنوز روشن نیست

    واشنگتن و اسلام‌آباد اعلام کرده‌اند که چارچوبی برای پایان دادن به درگیری میان ایالات متحده و ایران نهایی شده و احتمال دارد توافق رسمی به‌صورت الکترونیکی روز یکشنبه امضا شود، اما مقام‌های ایرانی درباره زمان دقیق آن ابراز تردید کرده‌اند.

    دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، روز شنبه در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت که توافق با ایران قرار است روز یکشنبه، همزمان با هشتادمین سالروز تولدش، امضا شود. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان نیز گفت که دو طرف بر سر یک چارچوب صلح به توافق رسیده‌اند و گفت‌وگوهای فنی در هفته آینده ادامه خواهد یافت.

    با این حال، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، پیش از انتشار پیام ترامپ گفته بود که امضای توافق «فردا نخواهد بود» و احتمال دارد در روزهای آینده انجام شود. تهران تاکنون زمان مشخصی را برای امضای توافق تأیید نکرده است.

    بر اساس اطلاعاتی که منابع مختلف به رویترز ارائه کرده‌اند، توافق پیشنهادی شامل بازگشایی تنگه هرمز، لغو تدریجی محاصره دریایی ایالات متحده علیه ایران، آزادسازی میلیاردها دالر از دارایی‌های مسدودشده ایران و کاهش تنش‌ها به‌صورت مرحله‌ای است. گفت‌وگوها درباره برنامه هسته‌ای ایران نیز قرار است در مرحله بعدی و طی یک دوره ۶۰ روزه دنبال شود.

    یک مقام آمریکایی گفته است که باز شدن تنگه هرمز شرط اصلی توافق است و همزمان با آن، محاصره دریایی آمریکا برداشته خواهد شد. به گفته او، عملیات پاک‌سازی مین‌ها در این آبراه راهبردی نیز در مرحله بعدی انجام خواهد شد و کشورهای گروه هفت ممکن است در این روند مشارکت داشته باشند.

    در داخل ایران، مخالفت‌هایی با این چارچوب دیده می‌شود. تصاویر منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های ایرانی نشان می‌دهد که گروهی از معترضان در تهران و شهر مشهد علیه عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، شعار داده‌اند و او را به سازش با آمریکا متهم کرده‌اند. رویترز اعلام کرده است که نتوانسته صحت مستقل این ویدیوها را تأیید کند.

    در همین حال، درگیری‌ها همچنان ادامه دارد. ارتش آمریکا اعلام کرده است که چندین پهپاد انتحاری ایران را در نزدیکی تنگه هرمز سرنگون کرده است. اسرائیل نیز گفته که طی ۲۴ ساعت گذشته بیش از ۷۰ هدف وابسته به حزب‌الله لبنان را هدف قرار داده است. همچنین گزارش شده که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، بر سر درخواست‌های واشنگتن برای محدود کردن عملیات نظامی در لبنان با دونالد ترامپ اختلاف نظر داشته است.

    عباس عراقچی روز جمعه گفته بود که اگرچه امکان تغییر در مفاد توافق وجود دارد، اما این توافق موقت نشان می‌دهد که ایران از جنگ با موقعیت قوی‌تری بیرون آمده است.

    این توافق، در صورت نهایی شدن، می‌تواند یکی از مهم‌ترین تحولات در روابط تهران و واشنگتن پس از ماه‌ها درگیری نظامی باشد و تأثیر گسترده‌ای بر بازار جهانی انرژی و امنیت منطقه‌ای داشته باشد.

  • جنگ ایران؛ شوک موقت برای بازارها یا آغاز دوره‌ای طولانی از بی‌ثباتی؟

    جنگ ایران؛ شوک موقت برای بازارها یا آغاز دوره‌ای طولانی از بی‌ثباتی؟

    گسترش جنگ میان ایران، ایالات متحده و اسرائیل پرسش تازه‌ای را در بازارهای جهانی مطرح کرده است: آیا این بحران تنها یک «دست‌انداز موقت» برای اقتصاد جهان است یا می‌تواند آغاز دوره‌ای طولانی از بی‌ثباتی در تجارت و بازارهای مالی باشد.

    وزیر انرژی ایالات متحده گفته است که هزینه‌های اقتصادی این جنگ «بهای کوچکی» برای رسیدن به اهداف نظامی آمریکا است. اما در مقابل، مدیر صندوق بین‌المللی پول هشدار داده است که این درگیری می‌تواند اقتصاد جهانی را برای مدتی طولانی در وضعیت بی‌ثباتی قرار دهد.

    پس از حملات نظامی به ایران، قیمت نفت خام حدود ۱۲ درصد افزایش یافت و روند صعودی در قراردادهای نفتی تا سال ۲۰۳۱ نیز مشاهده شد. هم‌زمان حمل‌ونقل نفت در منطقه با اختلال گسترده روبه‌رو شده و عبور کشتی‌ها از تنگۀ هرمز همچنان با خطر روبه‌رو است.

    در عرصۀ سیاسی نیز تلاش‌ها برای محدود کردن عملیات نظامی آمریکا نتیجه‌ای نداشت. سنای ایالات متحده با اکثریت جمهوری‌خواهان طرحی را که هدف آن توقف حملات هوایی آمریکا به ایران بود، رد کرد. در همین حال ایران موج تازه‌ای از حملات موشکی را به اسرائیل آغاز کرد.

    با وجود این تنش‌ها، واکنش بازارها یکدست نبوده است. بازارهای سهام در آسیا افزایش یافتند و شاخص بورس کُسپى در کوریای جنوبی رشد قابل‌توجهی ثبت کرد. در مقابل، قیمت نفت و طلا ــ که به‌عنوان دارایی امن در زمان بحران شناخته می‌شوند ــ همچنان در حال افزایش است.

    کارشناسان می‌گویند مسیر آینده بازارها تا حد زیادی به مدت زمان جنگ و احتمال گسترش آن بستگی دارد. در صورتی که درگیری طولانی شود، احتمال افزایش بیشتر قیمت انرژی، رشد تورم و فشار بر اقتصاد جهانی وجود دارد.

  • اروپا در برابر پیامدهای اقتصادی درگیری ایران آماده می‌شود

    اروپا در برابر پیامدهای اقتصادی درگیری ایران آماده می‌شود

    حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران می‌تواند تورم را در اروپا افزایش داده و رشد اقتصادی شکنندۀ این قاره را بیش‌تر تضعیف کند.

    این حملات باعث اختلال در کشتیرانی تجاری در خلیج فارس شده است؛ منطقه‌ای که منبع مهم تأمین سوخت و فرآورده‌های نفتی برای اروپا به‌شمار می‌رود. در پی این اختلال، قیمت انرژی در بازارهای مالی به‌سرعت افزایش یافت.

    تنگۀ هرمز که میان عمان و ایران قرار دارد، مسیر عبور حدود ۲۰ درصد نفت جهان است؛ از جمله صادرات عربستان سعودی، امارات متحده عربی، عراق، کویت و ایران. همچنین بخش بزرگی از گاز طبیعی مایع قطر نیز از این مسیر منتقل می‌شود.

    اروپا پس از کاهش وابستگی به انرژی روسیه در پی جنگ اوکراین، بیش‌تر به واردات از منطقه خلیج فارس متکی شده است. بریتانیا، ایتالیا، بلجیم و پولند از جمله کشورهایی هستند که وابستگی بیشتری به واردات گاز طبیعی مایع از مسیر تنگۀ هرمز دارند.

    در پی تشدید تنش‌ها، بیش از ۲۰۰ کشتی، از جمله نفت‌کش‌ها و کشتی‌های حامل گاز مایع، در نزدیکی تنگۀ هرمز لنگر انداخته‌اند. بهای نفت برنت نزدیک به ۸ درصد افزایش یافته و به حدود ۷۸ دالر در هر بشکه رسیده است. قیمت گاز طبیعی در بازار هلند نیز حدود ۱۹ درصد رشد کرده و به ۳۸ یورو در هر مگاوات‌ساعت رسیده است.

    بانک مرکزی اروپا پیش‌تر برای سال جاری قیمت ۶۲.۵ دالر برای هر بشکه نفت و ۲۹.۶ یورو برای هر مگاوات‌ساعت گاز را پیش‌بینی کرده بود. اکنون انتظار می‌رود این نهاد در برآوردهای جدید خود، چشم‌انداز تورم انرژی را افزایش دهد.

    با این حال، تحلیل‌گران می‌گویند تأثیر افزایش قیمت انرژی بر تورم بیش‌تر از اثر آن بر رشد اقتصادی خواهد بود. برآوردهای پیشین بانک مرکزی اروپا نشان می‌دهد افزایش ۱۴ درصدی پایدار در قیمت نفت و گاز می‌تواند رشد اقتصادی را حدود ۰.۱ درصد کاهش داده و تورم را تا ۰.۵ درصد بالا ببرد.

    اقتصاد منطقۀ یورو و بریتانیا امسال به‌ترتیب رشد ۱.۲ و ۱ درصدی را تجربه خواهند کرد؛ نرخی که در مقایسه با ایالات متحده پایین‌تر است. با این حال، کارشناسان تأکید می‌کنند شوک کنونی احتمالاً به شدت بحران انرژی سال ۲۰۲۲، پس از حملۀ روسیه به اوکراین، نخواهد بود.

    بانک مرکزی اروپا معمولاً به نوسانات کوتاه‌مدت بازار واکنش فوری نشان نمی‌دهد. واکنش این نهاد و بانک انگلستان به مدت و گستردگی درگیری بستگی خواهد داشت. اگر جنگ تنها چند هفته ادامه یابد، تأثیر آن محدود خواهد بود؛ اما در صورت تداوم چندماهه، تورم می‌تواند دست‌کم یک درصد افزایش یافته و رشد اقتصادی کاهش یابد.

    در حال حاضر، بازارها انتظار تغییر نرخ بهره در منطقۀ یورو طی سال جاری را ندارند.

  • حملۀ روسیه به خارکیف باعث قطع گستردۀ برق شد

    حملۀ روسیه به خارکیف باعث قطع گستردۀ برق شد

    مقام‌های اوکراینی اعلام کردند که حملات پهپادی و موشکی روسیه به شهر خارکیف، دومین شهر بزرگ اوکراین، باعث قطع برق حدود ۸۰ درصد این شهر و مناطق اطراف آن شده است.

    به‌گفتۀ اولِه سینیهوبوف، والی منطقۀ خارکیف، این حملات ساختمان‌های مسکونی، یک مکتب و یک کودکستان را هدف قرار داده و دست‌کم دو نفر زخمی شده‌اند. او گفت تأسیسات انرژی به‌شدت آسیب دیده و تیم‌های فنی برای بازگرداندن خدمات در حال کار هستند، اما تهدید حملات بعدی روند ترمیم را دشوار کرده است.

    شهردار خارکیف نیز اعلام کرد یک مرکز انرژی در شهر هدف قرار گرفته است. این حملات در حالی رخ داده که دمای هوا شبانه به منفی ۱۴ درجۀ سانتی‌گراد رسیده است.

    در شهر کریوی‌ریه، زادگاه رئیس‌جمهور اوکراین، نیز حملۀ پهپادی روسیه به یک ساختمان بلند مسکونی منجر به آتش‌سوزی شد، اما ساکنان آن تخلیه شدند. مقام‌های روسیه تاکنون واکنشی به این گزارش‌ها نشان نداده‌اند.

  • حملات روسیه به زیرساخت انرژی اوکراین برق چندین منطقه را قطع کرد

    حملات روسیه به زیرساخت انرژی اوکراین برق چندین منطقه را قطع کرد

    مقام‌های اوکراین اعلام کردند روسیه بامداد دوشنبه موجی از حملات پهپادی را علیه زیرساخت‌های انرژی این کشور انجام داد که به قطع برق در چندین منطقه، هم‌زمان با سرمای شدید و افزایش مصرف، انجامید.

    به‌گفتۀ نیروی هوایی اوکراین، نیروهای روسیه ۱۴۵ پهپاد شلیک کردند که ۱۲۶ فروند آن سرنگون شد. وزارت انرژی اوکراین اعلام کرد ساکنان مناطق سومی، اودسا، دنیپروپتروفسک، خارکیف و چرنیهیف بدون برق مانده‌اند و تعمیرات اضطراری در صورت فراهم‌بودن شرایط امنیتی در جریان است.

    در منطقۀ جنوبی اودسا، زیرساخت‌های برق و گاز آسیب دید و یک نفر زخمی شد. شرکت دی‌تک، بزرگ‌ترین شرکت خصوصی انرژی اوکراین، اعلام کرد یکی از تأسیساتش در اودسا «به‌طور قابل‌توجهی» آسیب دیده و برق حدود ۳۰٬۸۰۰ خانوار قطع شده است. در چرنیهیف نیز چند تأسیسات مهم انرژی آسیب دید و ده‌ها هزار مشترک بدون برق ماندند.

    هم‌زمان، خارکیف با حملات موشکی هدف قرار گرفت و یک تأسیسات حیاتی به‌شدت آسیب دید. مقامات می‌گویند مسکو در چارچوب کارزار زمستانی خود حملات به سامانهٔ انرژی اوکراین، از تولید تا انتقال برق و گاز، را تشدید کرده که خاموشی‌های طولانی‌مدت به‌دنبال داشته است.

    دولت اوکراین هفتهٔ گذشته وضعیت اضطراری انرژی اعلام کرد و وزیر انرژی گفت برنامه‌هایی برای تقویت انتقال برق از غرب کشور به مناطق پرمصرف شرق اجرا خواهد شد.

  • آیندۀ نیروگاه هسته‌ای زاپوریژیا چه خواهد شد؟

    آیندۀ نیروگاه هسته‌ای زاپوریژیا چه خواهد شد؟

    نیروگاه هسته‌ای زاپوریژیا، بزرگ‌ترین نیروگاه هسته‌ای اروپا، یکی از اصلی‌ترین و حساس‌ترین موضوعات اختلافی در تلاش‌ها برای پایان جنگ اوکراین است.

    این نیروگاه از ماه مارچ ۲۰۲۲ تحت کنترول روسیه قرار دارد، اما اوکراین و بخش بزرگی از جامعۀ جهانی آن را متعلق به اوکراین می‌دانند. در گفت‌وگوهای اخیر میان ولودیمیر زلنسکی و دونالد ترامپ، پیشرفت روشنی درباره سرنوشت این نیروگاه اعلام نشد.

    وضعیت کنونی نیروگاه
    نیروگاه زاپوریژیا در حال حاضر برق تولید نمی‌کند و برای خنک نگه‌داشتن مواد هسته‌ای به برق خارجی وابسته است. در جریان جنگ، خطوط برق آن بارها قطع شده و نیروگاه ناچار به استفاده از جنراتورهای اضطراری شده است؛ وضعیتی که خطرات ایمنی جدی به‌همراه دارد.

    آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بارها هشدار داده که ادامه درگیری‌های نظامی در اطراف نیروگاه، ایمنی هسته‌ای را به‌شدت تهدید می‌کند.

    دیدگاه روسیه
    روسیه می‌گوید قصد دارد نیروگاه را دوباره راه‌اندازی کند و حتی احتمال داده برق تولیدی آن به بخش‌هایی از جنوب روسیه یا مناطق تحت کنترول خود در اوکراین منتقل شود. مقام‌های روس اعلام کرده‌اند در صورت پایان جنگ، راه‌اندازی نیروگاه ممکن است از سال ۲۰۲۷ آغاز شود.

    دیدگاه اوکراین
    اوکراین به‌شدت با هرگونه بهره‌برداری روسیه از نیروگاه مخالفت می‌کند و می‌گوید این اقدام غیرقانونی و خطرناک است. کی‌یف با کمبود شدید برق روبه‌رو است و بازگشت نیروگاه می‌تواند بخش بزرگی از نیاز انرژی کشور را تأمین کند، اما مقام‌های اوکراینی می‌گویند وضعیت فنی واقعی نیروگاه نامشخص است و بازسازی آن سال‌ها زمان خواهد برد.

    چالش بزرگ آب و خنک‌سازی
    پس از تخریب بند کاخوفکا در سال ۲۰۲۳، منابع آب لازم برای خنک‌سازی راکتورها به‌شدت کاهش یافته است. کاهش سطح آب می‌تواند خطر داغ‌شدن سوخت هسته‌ای و بروز حادثۀ اتمی را افزایش دهد. به‌گفتۀ مقام‌های اوکراینی، آب موجود شاید تنها برای کار یک یا دو راکتور کافی باشد.

    جمع‌بندی
    نیروگاه زاپوریژیا نه‌تنها یک مسئلۀ انرژی، بلکه یک خطر بالقوه ایمنی برای کل منطقه است. تا زمانی که جنگ ادامه دارد و کنترول آن روشن نشود، این نیروگاه یکی از پیچیده‌ترین گره‌های هر طرح صلح باقی خواهد ماند.