نهمین روز اکتبر، زادروز مردی‌ست که طالبان در کتاب‌های‌شان از او با احترام و به‌عنوان «پیشوای فکری» یاد می‌کنند، از دگر سو اما او همانی‌ست که مقام «شوالیه» را از امپراتوری بریتانیا به‌دست آورده است. دکتر علی شریعتی او را از پیش‌گامان بازاندیشی دینی در اسلام می‌خواند. مردی‌که کارل مارکس، پیشوا و چهره‌ی اصلی جنبش جهانی چپ و کمونیسم را «پیامبر بی‌جبرئیل» و از نسل «ابراهیم خلیل‌الله» می‌خواند. او را از بنیان‌گذاران «پاکستان» می‌خوانند، نهم اکتبر زادروز محمد اقبال لاهوری، مردی‌ست که مورد ستایش هم‌سان و هم‌زمان طالبان و بریتانیا و خامنه‌ای و مارکسیست‌ها و بس‌بسیاری دگر است. شاعری که فارسی زبان مادری او نبود، ولی اشعارش به‌فارسی در شمار گنجینه‌های بی‌مانند ادبیات زبانِ ماست.
هنگامی که اقبال در سیالکوت، در پنجابِ هند آن‌زمان و در سال ۱۸۷۷ زاده شد، هیچ‌کس حدس نمی‌زد که این مرد ایده‌ی «کشوری برای مسلمانان هند» که بعدتر همان «پاکستان» شد را بپرورد و بزرگ کند و تبدیل به شاعر ملی آن کشور شود و مورد ستایش «مومن و ملحد» و «طالبان و بریتانیا» باشد. کسی نمی‌دانست که او با ایده‌هایی که در مورد «هندِ مسلمان» می‌نویسد، در حقیقت تاریخ را برای صدها میلیون تن می‌نویسد.
اقبال در خانواده‌ای دیندار زاده شده بود، قرآن را در سیالکوت آموخت که درکنار دگر علوم دینی همان آموزش ابتدایی اقبال به‌حساب می‌آید. این مرد جوان سپس به کالج میسیونری در اسکاتلند رفت و آن‌جا به ادامه‌ی تحصیل پرداخت.اقبال در دانشگاه لاهور تا درجه‌ی کارشناسی ارشد به تحصیل فلسفه پرداخت و مدرک دکترای خود را از دانشگاه‌های معتبر کمبریج و مونیخ به‌دست آورد.
در شمار محاسن شخصیت اقبال – که کم نبودند – یکی از آنان را می‌توان گستره‌ی شگفت‌آور دانش او در حیطه‌های متفاوت دانست. به‌عبارتی اقبال درس خود را به‌خوبی خوانده بود؛ کتاب بازسازی فکر دینی که از مهم‌ترین کتاب‌های اندیشه‌های نوگرایانه در تمدن اسلامی‌ست، به زبان انگلیسی نگاشته شده است. انگلیسی استفاده شده در این کتاب تسلط استادانه‌ی اقبال بر این زبان را نشان می‌دهد.
گذشته از تحصیلات ابتدایی‌ای که اقبال در لاهور از سر گذرانیده بود، او در معتبرترین و نام‌آورترین نهادهای آکادمیک جهان هم‌چون دانشگاه مونیخ، دانشگاه کمبریج و کالج میسیونری چندین مدرک معتبر دانشگاهی به‌دست آورد. تِز دکترای او برای دانشگاه مونیخ «پیشرفت متافزیک در ایران» بود که تحولات اندیشه‌ی متافزیکی را از زمان زرتشت در ایران بر رسیده بود.
در کنار زندگی آکادمیک و فلسفی پُربار، اقبال زندگی سیاسی پُرتلاطم و مهمی نیز داشت. او که از اعضای مهم «مسلم لیگ»، حزب آن‌زمان هند بود؛ از نخستین کسانی بود که ایده‌ی «کشوری مستقل و جداگانه برای مسلمانان هند» را مطرح کرد و هشت سال پس از مرگ او، پاکستان تأسیس شد و اقبال «شاعر ملی»، «حکیم الامت» و «مفکر پاکستان» خوانده شد، زادروز اقبال در پاکستان یک رخصتی عمومی است.
اقبال چهاربار ازدواج کرد، بار نخست در عنفوان جوانی و در هجده سالگی. ازدواج نخست اقبال که حاصل آن دو فرزند بود، بین سال‌های ۱۹۱۰ و ۱۹۱۳ فروپاشید و او از همسرش جدا شد. اگرچه گفته می‌شود او تا پایان زندگی از همسر نخست خود حمایت مالی می‌کرد.
ازدواج‌های بعدی اقبال در سال‌های ۱۹۱۰، ۱۹۱۴ و ۱۹۲۴ رخ دادند که جاوید اقبال، فرزند اقبال لاهوری که دادستان کل پاکستان شد، حاصل آخرین ازدواج او بود.
اقبال به‌صورت گسترده‌ای «بزرگ‌ترین شاعر اردو زبان قرن بیستم» خوانده می‌شود؛ ولی جالب این‌جاست که بیشتر ابیات به‌جا مانده از اقبال نه به اردو، بلکه به‌فارسی هستند. از دوازده هزار بیتی که اقبال لاهوری سروده است، ۷ هزار بیت آن به‌فارسی است. منظومه‌های او هم‌چون «اسرار خودی» و «رموز بی‌خودی» در میان فارسی‌زبانان تا به ام‌روز خوانندگان و مخاطبانی دارد.
تسلط اقبال بر فارسی و روح سرکش و ستیزه‌جوی او که در این ابیات جاری شده است، مجموعه‌ی اشعار باقی‌مانده از اقبال را خواندنی و ارزشمند می‌کند.
سحرها در گریبان شب اوست
دو گیتی را فروغ از کوکب اوست
نشان مرد حق دیگر چه گویم
چو مرگ آید تبسم بر لب اوست
اقبال اگرچه در زمره‌ی شیفتگان تمدن اسلامی بود، روحیه‌ی خمودگی و انفعال این طریق را نمی‌پسندید. او از منتقدان «سیاست‌گریزی» اهل تصوف در اسلام بود و باور داشت که از بالقوگی‌های عظیم این سنت می‌توان استفاده‌ی بهینه و درستی بُرد؛ میراثی که اقبال از خود به‌جا نهاده است را می‌توان نمونه‌ای از این راه رفتن بر ریسمان «اعتدال» میان اسلام‌گرایی افراطی و آنچه او افتادن به ورطه‌ی مغرب و غرب می‌خواند، دانست.
گستره‌ی تاثیر اقبال در جهان اسلام به‌راستی حیرت‌زا است. خامنه‌ای مدعی‌ست که نظام و انقلاب ایران «راه اقبال» را پیش گرفته‌اند، شاعر ملی ترکیه، محمت عاکف، به‌طور مستقیم تحت تاثیر اقبال بوده است، یکی از اشعار اقبال را ام‌کلثوم، خواننده‌ی افسانه‌ای عرب خوانده است و متفکرانی چون عبدالکریم سروش و دکتر علی شریعتی پاره‌ای از اندیشه‌های خود را مدیون میراث و کار فکری اقبال می‌دانند.
مبارزه‌ی سیاسی پی‌گیر، زندگی‌ای پُر فراز و نشیب و اراده‌ی قدرتمندی که در گفتار و کردار اقبال جاری بود، او را بدل به یکی از نام‌آورترین چهره‌های تمدن اسلامی در قرن بیستم می‌کند. اقبال ستایش‌گر فیلسوفان برابری‌خواه – هم‌چون مارکس – و فیلسوفان اراده و قدرت – هم‌چون نیچه – بود و می‌خواست تمدن اسلامی را از «خواب غفلت» چند صد ساله‌‌شان بیدار کند.
تاریخ گوشی ناشنوا دارد، زجه‌های فرودستان را نمی‌شنود، اندیشه‌های آزادی‌خواهان را نمی‌شنود و به آرمان‌های چند صد ساله‌ی بشر وقعی نمی‌نهد، ولی در این میان مردان کمی آن‌چنان بختیارند که تاریخ با تبسمی آمیخته به نیرنگ به آنان لبخند می‌زند و حرف‌شان را گوش می‌دهد، اقبال لاهوری از آن مردانی‌ست که تاریخ سخن او را شنید، و سخن او سرنوشت صدها میلیون انسان را رقم زد. روح آن مرد بزرگ شاد باد.
علامت: اسلام
-
زادروز اقبال لاهوری؛ مرد بزرگ شعر، شگفتی، سیاست و اندیشه
-
آیات شیطانی؛ نشر و فروش رمان جنجالی سلمان رُشدی در هند آزاد شد
دادگاه عالی دهلی ممنوعیت وارد کردن رمانِ «آیات شیطانی» از سلمان رشدی را برداشت. رُشدی از سوی مسلمانان متهم به «توهین به پیامبر اسلام» و «کفرگویی» در این رمان شده است. «آیات شیطانی» همان کتابی‌ست که باعث صدور «فتوای قتل رُشدی» از سوی روح‌الله خمینی شد.
براساس گزارشی که ایندپیندینت ام‌روز، پنجشنبه هفتم نوامبر منتشر کرده است؛ دادگاه عالی دهلی ممنوعیت واردات کتاب «آیات شیطانی» سلمان رشدی که به‌صورتی گسترده مورد انتقاد مسلمانان در سرتاسر جهان بوده است را برداشت. علت برداشت ممنوعیت این کتاب «گم شدن اطلاعیه‌ی اصلی» ممنوعیت آن خوانده شده است.
این کتاب در کشورهای بسیاری هم‌چون پاکستان و افریقای جنوبی نیز ممنوع اعلام شده است؛ اما هند که در شمار کشورهایی‌ست که بیشترین جمعیت مسلمان را دارند، ممنوعیت این کتاب را برداشته است.
عنوان کتاب رُشدی اشاره به واقعه‌ای در زمان زندگی پیامبر اسلام به اسم «غرانیق» دارد؛ ماجرایی که در برخی منابع تاریخ اسلام هم‌چون تاریخ طبری آمده است و حکایت از قرار گرفتن «دو آیه‌ی شیطانی» بر زبان پیامبر در سوره‌ی نجم دارد. پیامبر سپس از طریق جبرئیل از «شیطانی» بودن این آیات آگاه می‌شود.
مستشرقین و اسلام‌شناسان غربی این روی‌داد را «واجد صحت تاریخی» خوانده و استدلال کرده‌اند که «احتمالش کم است» که مسلمانان چنین ماجرایی را «برعلیه» خودشان جعل کنند.
منتقدان این ماجرا اما به غیبت داستان غرانیق در سیره‌ی ابن‌هشام و ابن‌اسحاق که نخستین سیره‌هایی نگاشته شده هستند ارجاع می‌دهند. آنان این ماجرا تلاشی برای آسیب وارد کردن به «اصالت» وحی خوانده و برساخته‌ی دشمنان اسلام می‌دانند.
نگارش آیات شیطانی باعث صدور فتوای قتل رُشدی از سوی خمینی و خشم توده‌ای مسلمانان بر این نویسنده‌ی هندی الاصل شد. رُشدی در اثر تلاشی برای ترورش از سوی یک مسلمان، بینایی یک چشم خود را از دست داد. -
نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که مسلمانان در اروپا از «افزایش نژادپرستی» نگران هستند
آژانس حقوق اساسی اتحادیه‌ی اروپا اعلام کرد که نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد مسلمانان در سراسر اروپا از «افزایش نژادپرستی» نگران هستند و «لفاظی‌های غیرانسانی ضد مسلمانی» نیز در اروپا گسترش یافته است.
در این نظرسنجی که ام‌روز پنجشنبه (۳ عقرب) منتشر شده، آمده است که از «۹۶۰۰» مسلمان در «سیزده» کشور عضو اتحادیه‌ی اروپا نشان می‌دهد که «نژادپرستی» و «تبعیض» در بیشتر جنبه‌های زندگی آن‌ها جریان دارد.
کودکان در مکتب‌ها مورد «آزار و اذیت» قرار می‌گیرند، نابرابری در دست‌رسی به فرصت‌های شغلی و تعصب در مورد اجاره یا خرید خانه نیز وجود دارد.سیرپا رائوتیو، مدیر این آژانس گفت: ما شاهد افزایش نگران‌کننده‌ی «نژادپرستی و تبعیض» علیه مسلمانان در اروپا هستیم. این موضوع توسط «درگیری‌ها در خاورمیانه» تقویت شده و با لفاظی‌های غیرانسانی ضد اسلامی که در سراسر این قاره شاهد آن هستیم، بدتر شده‌است.
آژانس حقوق اساسی اتحادیه‌ی اروپا (اِف‌آر‌اِی) در ادامه افزود که در صحبت با مسلمانان در کشورهای اتریش، بلژیک، دانمارک، فنلاند، فرانسه، آلمان، یونان، ایرلند، ایتالیا، لوکزامبورگ، هلند، اسپانیا و سوئد، حدود ۴۷ درصد این مسلمانان مورد «نژادپرستی» را تجربه کردند.
هم‌چنین اطلاعات سازمان‌های جامعه مدنی و مقام‌ها ملی حاکی از آن است که تعداد حوادث «ضد مسلمانان» پس‌از شروع درگیری‌ها در خاورمیانه رو به افزایش بوده‌است.در همین حال در اتریش ۷۱ درصد از و در آلمان ۶۸ درصد مسلمانان تجربه‌های نژادپرستی خویش را گزارش دادند.
-
مرگ دست‌کم ۱۳۰۰ تن در جریان مراسم حج امسال
بی‌بی‌سی در گزارشی نوشته است که دست‌کم ۱۳۰۰ تن از حجاج شرکت‌کرده در مراسم حج امسال، در جریان این مراسم جان‌باخته‌اند. بی‌بی‌سی این گزارش را ام‌روز، چهارم سرطان، نشر کرده است.
بی‌بی‌سی انگلیسی طی گزارشی خبر از جان باختن دست‌کم هزار و سیصد تن از شرکت‌کنندگان در مراسم حج داده است.
براساس گزارش بی‌بی‌سی بیشتر این جان‌باختگان افراد تاییدنشده‌ای بوده‌اند که بر اثر پیاده‌روی‌های طولانی در گرمای طاقت‌کُش سعودی از بین رفته‌اند.
بی‌بی‌سی به نقل از خبرگزاری دولتی عربستان، سی‌پی‌ای، نوشته است که سه‌چهارم این قربانیان اجازه‌ی اشتراک در مراسم حج را نداشته‌اند و زیر نور مستقیم آفتاب فاصله‌های طولانی را با پیاده‌روی پیموده‌اند.
اس‌پی‌ای هم‌چنین افزوده است که سهم کوچکی از این قربانیان اما افراد مسن و یا مریض بوده‌اند که شرایط جوی عربستان به وخامت اوضاع صحی آنان منتج شده است.
بی‌بی‌سی به نقل از وزیر صحت عربستان، فهد الجلیل، نوشته است که تلاش‌هایی برای آگاهی‌رسانی در مورد خطرات مراسم حج و امواج گرما صورت گرفته است. این مقام ارشد عرب هم‌چنین به خانواده‌های از دست رفتگان تسلیت گفته و برای آنان تمنای آمرزش کرده است.
این درحالی‌ست که عربستان سعودی از گذشته‌های دور به «سهل‌انگاری» در مورد «ایمن‌تر» کردن مراسم حج متهم بوده است. دمای هوا در عربستان می‌تواند تا بالای پنجاه درجه‌ی سانتیگراد برسد؛ گرمایی که برای افراد کهن‌سال و بیماران بعضی از امراض کُشنده است.
حج مراسم مقدس مسلمانان و پنجمین رکن اسلام است که شامل رفتن به کعبه در مکه و آرامگاه پیامبر اسلام در مدینه می‌باشد. براساس گفته‌ی عربستان سعودی، ۱.۸ میلیون تن در مراسم حج امسال شرکت کرده بودند. براساس نظر فقها، حج برای مسلمانانی که توانایی مالی و فزیکی اجرای آن را دارند «فرض» است.
هم‌راه با افزایش دمای زمین در نتیجه‌ی تغییرات اقلیمی و چند برابر شدن امواج گرما در مناطق صحرایی، خطر مراسم حج نیز برای افرادی که آستانه‌ی مقاومت و سیستم ایمنی ضعیفی در برابر گرما دارند نیز اوج بیشتر شده است. -
شراب در مهدِ اسلام؛ عربستان سعودی نخستین شراب‌فروشی «قانونی» این کشور را در ریاض باز می‌کند
خبرگزاری رویترز روز گذشته، بیست‌وچهارم جنوری، به‌نقل از منبعی نزدیک به‌پادشاهی سعودی گزارش داده‌است که عربستان سعودی، قصد و برنامه‌ی گشایش نخستین شراب‌فروشی برای دیپلمات‌های غیرمسلمان در این کشور را دارد.
براساس این گزارش مشتریان این می‌خانه باید از طریق برنامه‌ای در گوشی‌های هوشمندشان مراجعه کنند، یک کُد مخصوص از سوی وزارت امور خارجه داشته‌باشند و سهمیه‌ی ماهیانه‌ی مشخص خود را بپذیرند. رویترز افزوده‌است که اسناد مربوط به این برنامه از سوی این خبرگزاری «دیده» شده‌است.
این کنش که واکنش‌های گونه‌گونی را برانگیخته‌است در مسیر برنامه‌هایی قرار دارد که از سوی ولیعهد عربستان، محمد بن‌سلمان، برای گشایش مرزهای فرهنگ بسته‌ی عربستان سعودی بر روی گردش‌گری و فرهنگ‌های خارجی طرح شده‌است. بن‌سلمان که می‌توان او را «پیش‌روترین» رهبرِ عربستان از زمان تأسیس این کشور انگاشت، برنامه‌ي بلندپروازانه‌ی بازرگانی و فرهنگی‌ای را به‌نام «چشم‌اندازِ ۲۰۳۰» آغاز کرده‌است که می‌خواهد با عملی‌سازی این پروژه، عربستان را هم‌گامِ کشورهای صنعتی توسعه‌یافته در اروپا و امریکای شمالی بسازد.
این درحالی‌ست که چندی پیش، نانسی عجرم خواننده‌ی پاپِ عرب بدون رعایت آنچه حجاب اسلامی خوانده می‌شود، کنسرتی را در تالار بزرگِ ساخته‌شده از سوی پادشاهی سعودی اجرا کرد. این کنسرت در منطقه‌ی تاریخی «العلا» در میانه‌ي کوه‌های ماریا که نشان‌گر «تمدنِ پیشا اسلام سعودی» است برگزار شده‌بود، پادشاهی سعودی در تلاش بوده‌است که این دره را تبدیل به‌یکی از جاذبه‌های گردش‌گری سعودی کند.
محمد بن‌سلمان درحالی کشورش را به‌سوی برداشتنِ محدودیت‌های سنتی راهبری می‌کند که او رهبر بلامنازع سعودی دانسته می‌شود و هم‌اینک قدرتمندترین فرد خاندان سلطنتی سعودی‌‌ست. آگاهان باور دارند که این چهره از قدرت و پای‌گاه اقتصادی و سیاسی کافی برای اجرای برنامه‌های خود برخوردار است.
عربستان سعودی، قطر و دگر کشورهای اسلامی درحالی به‌سمت «مدرنیزه» شدن در حرکت‌اند که این کشورها یکی از حامیان اصلی گروه‌های مسلحِ باورمند به‌اسلام سیاسی دانسته می‌شوند، اولین و یگانه دفتر سیاسی طالبان در کشور قطر به‌وجود آمده و به‌فعالیت ادامه داد. اما چنانچه پیداست، این کشورها قوانین سنتی و تطبیق خشونت‌آمیز شریعت را برای «دگران» می‌خواهند و خود به مدرنیزه شدن و «هم‌گامی با اروپا و امریکا» علاقه‌مند هستند.