بر اساس یک گزارش توضیحی رویترز، طرح ایلان ماسک برای ایجاد مراکز دادۀ هوش مصنوعی در مدار زمین میتواند شتاب تازهای بگیرد؛ آنهم در پی گزارشها درباره احتمال ادغام میان شرکتهای اسپیسایکس و ایکسایآی. این اقدام بخشی از رقابت فزایندۀ ماسک با غولهای فناوری در عرصۀ هوش مصنوعی عنوان میشود.
مراکز دادۀ فضایی چیست؟
مراکز دادۀ فضایی، که هنوز در مرحلۀ مفهومی و آزمایشی قرار دارند، متکی بر صدها ماهوارۀ خورشیدی خواهند بود که در مدار بهصورت شبکهای به هم متصل میشوند. هدف این سامانهها تأمین توان محاسباتی عظیم مورد نیاز مدلهای هوش مصنوعی ــ مانند «گروک» شرکت xAI یا «چتجیپیتی» ــ بدون اتکا به زیرساختهای پرهزینۀ زمینی است.
حامیان این ایده میگویند قرار گرفتن در بالای جو زمین امکان دسترسی تقریباً دائمی به انرژی خورشیدی را فراهم میکند و مشکل خنکسازی پرهزینه مراکز دادۀ زمینی را از میان برمیدارد؛ عاملی که میتواند پردازش هوش مصنوعی را ارزانتر و کارآمدتر کند.
چرا ماسک این مسیر را دنبال میکند؟
اسپیسایکس با سابقۀ پرتاب هزاران ماهواره برای شبکۀ اینترنتی «استارلینک»، از نظر زیرساخت و توان پرتاب در موقعیتی منحصربهفرد قرار دارد. ماسک معتقد است فضا در آیندهای نزدیک به کمهزینهترین محل برای استقرار مراکز دادۀ هوش مصنوعی تبدیل خواهد شد. او پیشتر گفته بود که ساخت مراکز دادۀ خورشیدی در فضا «بدیهی» است و طی دو تا سه سال میتواند از نظر هزینه برتری پیدا کند.
چالشها و ریسکها
با این حال، کارشناسان فضایی هشدار میدهند که تحقق تجاری این ایده هنوز سالها فاصله دارد. خطر زبالههای فضایی، تابش کیهانی، نبود امکان تعمیر حضوری و هزینههای پرتاب، از جمله موانع اصلیاند. برآوردها نشان میدهد نخستین نمونههای کوچک چنین مراکزی احتمالاً در سالهای ۲۰۲۷ تا ۲۰۲۸ آزمایش خواهند شد.
رقبا چه میکنند؟
رقابت در این حوزه محدود به ماسک نیست. شرکت بلو اوریجین متعلق به جف بزوس، ایده مراکز دادۀ گیگاواتی در مدار را دنبال میکند. همچنین شرکتهای فناوری مانند انویدیا و گوگل پروژههایی آزمایشی برای پردازش فضایی هوش مصنوعی در دست دارند. چین نیز از برنامههایی برای ایجاد «ابر فضایی» با مراکز دادۀ هوش مصنوعی در مدار طی پنج سال آینده خبر داده است.
