انجمن تاجیکان-فارسیوانان کانادا با ابراز نگرانی شدید، روند کنونی استخراج معادن در شمال و مرکز افغانستان را نمونهای هشداردهنده از تاراج منابع طبیعی و تخریب پایدار زیستمحیطی میداند؛ روندی که در غیاب نظارت مستقل، شفافیت حقوقی، و معیارهای فنی و محیطزیستی انجام میشود و زندگی ساکنان این مناطق را در معرض آسیبهای جبرانناپذیر قرار داده است.
در ولایتهای تخار، بدخشان و بغلان، گزارشها از استخراج طلا در مناطقی چون معدن قرهزغن و حوزههای طلادار با استفاده از مواد سمی مانند جیوه و سیانید حکایت دارند؛ موادی که مستقیماً وارد رودخانههای کوکچه و آمو شده و برای دههها، کیفیت آب، خاک، و زنجیره غذایی منطقه را آلوده میکنند. از نظر علمی، این نوع آلودگیها انباشتی، پایدار و میاننسلیاند و میتوانند منجر به افزایش موارد سرطان، بیماریهای مزمن و فروپاشی اکوسیستم شوند.
در کنار این، استخراج و قاچاق بیرویه زغالسنگ در مناطق چون درۀ صوف، سمنگان و بغلان، بدون هرگونه رعایت استانداردهای فنی یا احترام به حقوق جوامع بومی، به اتلاف منابع ملی و تخریب شدید محیطزیست منجر شده است. وضعیت مشابهی در مورد استخراج غیرقانونی زمرد پنجشیر نیز گزارش شده است.
وضعیت میدان نفتی قشقری در حوزه آمو دریا از دیگر نمونههای نگرانکننده است. استخراج نفت در این منطقه، بدون رعایت اصول فنی نظیر مدیریت فشار و برنامهریزی مهندسی مخزن، نه تنها موجب کاهش ظرفیت برداشت شده، بلکه نابودی اقتصادی یک منبع راهبردی و میاننسلی را به دنبال دارد. چنین عملکردی، بهرهبرداری نیست، بلکه چپاول هدفمند سرمایه آیندگان است.
نگرانی اصلی انجمن آن است که طرز برخورد حکومت طالبان با منابع کشور، نه به مثابه مدیریت یک دارایی ملی، بلکه همچون رفتار فاتحانه با یک سرزمین مغلوب صورت میگیرد: استخراج غیرفنی، فاقد پاسخگویی، و بیاعتنا به سرنوشت مردم محل. در چنین منطق، منابع طبیعی بهجای آنکه میراث مشترک ملی تلقی شوند، به “غنیمت جنگی” تقلیل یافتهاند.
این وضعیت در تعارض کامل با اصول دولتداری پایدار، عدالت محیطزیستی، حقوق نسلهای آینده، و حق مردم محل در تعیین سرنوشت منابع سرزمینشان است. در واقع، مردم مناطق شمالی و مرکزی نه تنها صاحبان مشروع این منابعاند، بلکه نخستین قربانیان تخریب، آلودگی و بیماری ناشی از این تاراج ساختاری هستند.
انجمن تاجیکان-فارسیوانان کانادا از نهادهای بینالمللی، سازمانهای محیطزیستی، و مجامع حقوق بشری میخواهد که مسئله بهرهبرداری غیرمسئولانه از معادن در افغانستان را بهعنوان یک بحران انسانی، زیستمحیطی و اقتصادی بهطور جدی در دستور کار قرار دهند و برای مستندسازی، مهار و پاسخگویی عاملان این روند، اقدام فوری انجام دهند.
افغانستان، با همه تنوع فرهنگی و جغرافیاییاش، یک میراث مشترک انسانی است. حفاظت از منابع آن، نه امتیاز یک گروه، بلکه مسئولیتی اخلاقی، تاریخی و جهانی است. نابودی امروز، آینده را میسوزاند — و این، نه از منظر علمی و نه از نظر انسانی، قابل توجیه نیست.
