زن و کودک؛ قربانیان اصلی فاجعه

یونیسیف یا صندوق بین‌المللی حمایت از کودکان سازمان ملل متحد گفته‌است که بیش‌تر از ۹۰ درصدِ قربانیان زمین‌لرزه‌های پی‌همِ اخیر در هرات زنان و کودکان هستند. بربنیاد گزارش این سازمان؛ دست‌کم بیست هزار تن بر اثر این زمین‌لرزه‌ها آسیب دیده‌اند که نود درصدِ این بیست هزار را زنان و کودکان تشکیل می‌دهند. این گزارش در حالی به‌نشر می‌رسد که هرات ام‌روز باری دگر گواه زمین‌لرزه‌ای شش ریشتری بود که در آن دست‌کم دو تن جان باختند و بیش‌تر از صد تن دگر زخم برداشتند. باتوجه به این گفته‌های یونیسیف، با آغاز فصل سرما و فرا رسیدنِ زمستان، زنان و کودکان که آسیب‌پذیرترین قشرهای اجتماعی را تشکیل می‌دهند؛ در معرض تهدیدهای جدی قرار می‌گیرند. شمار بلندی از باشندگان شهرستان‌های زلزله‌زده در هرات، خانه‌ها و جایِ‌ بودوباشِ خویش را از دست داده‌اند و کمک‌های محدود جهانی به‌ آن‌ها، تاکنون حلال و راه برون‌رفت از بحران مهیبی که به آن گرفتار آمده‌اند، نبوده‌است.

اما اگر قضیه را از بُعدی عمیق‌تر و نظرگاهی وسیع‌تر نگاه کنیم، زمین‌لرزه‌ای هرات تنها موردی نیست که زنان و کودکان را دچار بیش‌ترین آسیب کرده‌آست؛ آسیب‌های جدی‌ای نظیرِ‌ بی‌خانمانی، گرسنگی، محرومیت از حقوق اولیه و مجبوریت برای انجام کارهای سنگین و با درآمدِ‌ بسیار ناچیز. زنان و کودکان قربانیان اصلی فاجعه‌ی چهل‌ساله‌ی افغانستان بوده‌اند.

این تمایز را از آن‌جهت می‌توان بارز و برجسته نمود که فرهنگ‌ پدرسالاری که در افغانستان هژمونیک و روی قدرت بوده‌است؛ از آسیب‌بینی و آسیب‌زنی به خودش -جنسیت مردها- خودداری کرده‌است، ولی از آن‌جا که زنان و کودکان نمایندگان مستقیم و معینی در این ساختار فرهنگی نداشته‌اند؛ کم‌تر در برابر سنت‌هایی که حقوق آن‌ها را زیرپا می‌گذارد و به‌نحوی از انحا بر آن‌ها اجحاف می‌ورزد واکنش نشان داده‌است. و همین این دو قشر را تبدیل به اصلی‌ترین قربانیان چهار دهه بحران این کشور کرده‌است.

مضاف بر این‌که مهم‌ترین آبشخور این بحران؛ چهار دهه جنگ در افغانستان است و جنگ، ذاتی مردانه دارد و خارج از خصوصیات روانی و چگونگی خاص جریان میل مردان،‌ حتا به‌صورتی که در تاریخ بشر وجود داشته‌است، امکان‌های آن محدود می‌شدند؛ به‌هرجهت همین «جنگِ مردانه»، زنان را و کودکانی را که هنوز به مقام «مردی» نرسیده‌اند و اصطلاحاً در فرهنگ عامه از آنان به‌عنوان «بچه‌» یاد می‌شود، به‌بدترین صورت از حقوق‌شان محروم داشته و بر آنان ستم‌های ناروا،‌ روا داشته‌است. آخرین نمونه نیز همین زمین‌لرزه‌ی هرات و بزرگ‌ترین نمونه هم ممنوعیت رفتن زنان و دختران به مرکزهای آموزشی و تحصیلی.